Nestlé thu hồi sữa công thức: Cảnh báo từ châu Âu và bài học quản lý rủi ro an toàn thực phẩm

World – Tập đoàn Nestlé đang triển khai một trong những đợt thu hồi sản phẩm nhạy cảm nhất trong ngành thực phẩm: sữa công thức cho trẻ sơ sinh tại loạt thị trường châu Âu và một số nước khác, sau khi phát hiện nguy cơ nhiễm cereulide – độc tố có thể gây ngộ độc cấp tính. Đây không chỉ là một sự cố kỹ thuật, mà là phép thử đối với hệ thống kiểm soát chuỗi cung ứng, trách nhiệm doanh nghiệp và năng lực phản ứng của cơ quan quản lý trước một nhóm sản phẩm gắn trực tiếp với sức khỏe trẻ nhỏ.​

Theo thông tin Nestlé công bố, đợt thu hồi liên quan đến nhiều nhãn hiệu dinh dưỡng trẻ em như SMA, BEBA, NAN, Guigoz, Nidal và Alfamino, chủ yếu phân phối tại các nước Pháp, Đức, Áo, Italy, Thụy Điển, Đan Mạch, cùng một số thị trường như Thổ Nhĩ Kỳ và Argentina. Vấn đề phát sinh từ một loại dầu chứa axit arachidonic, được cho là có nguy cơ nhiễm cereulide – độc tố sinh ra bởi một số chủng vi khuẩn Bacillus cereus – được sử dụng tại nhà máy ở Hà Lan rồi lan sang các cơ sở sản xuất khác trong mạng lưới toàn cầu của tập đoàn. Nestlé cho biết các xét nghiệm nội bộ đã kích hoạt quy trình đánh giá rủi ro từ tháng 12/2025, dẫn tới thu hồi quy mô hạn chế trước khi mở rộng sang tháng 1/2026 sau khi có đầy đủ kết quả kiểm nghiệm.​

Điểm đáng chú ý là cho đến thời điểm phát thông báo, Nestlé và các cơ quan chức năng chưa ghi nhận ca bệnh nào được xác nhận liên quan trực tiếp đến các lô sữa bị ảnh hưởng. Tập đoàn tuy vậy vẫn lựa chọn ngôn ngữ “thận trọng tối đa”, chủ động công bố danh sách số lô, khuyến cáo phụ huynh ngừng sử dụng và cam kết hoàn tiền dù khách hàng không còn hóa đơn. Với một thương hiệu chiếm gần 1/4 thị phần dinh dưỡng trẻ sơ sinh toàn cầu – trong một thị trường được ước tính trị giá hơn 92 tỷ USD – việc chấp nhận chi phí tài chính và uy tín để đi trước một bước là lựa chọn bắt buộc nếu không muốn đối mặt với một khủng hoảng niềm tin quy mô toàn cầu.​

Ở góc độ chuyên môn an toàn thực phẩm, cereulide là lời nhắc nhở rõ ràng rằng “đun sôi không phải là tất cả”. Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA) cảnh báo độc tố này có độ bền nhiệt cao, khó bị phá hủy dù đun bằng nước sôi khi pha sữa công thức, trong khi lại có thể gây hội chứng ngộ độc khởi phát nhanh với triệu chứng nôn mửa dữ dội, đau quặn bụng – những biểu hiện rất khó phân biệt với nhiều nguyên nhân bệnh lý khác ở trẻ nhỏ. Khác với một số tác nhân vi sinh có thể kiểm soát bằng khuyến cáo chế biến kỹ, cereulide đặt ra bài toán ở tầng sâu hơn: kiểm soát nguyên liệu, quy trình và nhà cung cấp trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng, chứ không thể “trông cậy” vào thao tác pha sữa trong gia đình.​

Sự cố lần này cũng cho thấy mức độ phụ thuộc của ngành sữa công thức vào một số nguyên liệu chiến lược như dầu axit arachidonic – thành phần quan trọng trong công thức nhằm hỗ trợ phát triển não bộ và thị giác của trẻ. Không ngẫu nhiên mà thông tin cổ phiếu Nestlé giảm hơn 3% trong hai phiên gần đây ngay sau khi vụ việc được công bố – thị trường vốn thường phản ứng nhạy với những rủi ro ảnh hưởng lâu dài đến danh tiếng và chi phí tuân thủ.​

Ở châu Âu, nơi hệ thống giám sát an toàn thực phẩm được coi là chặt chẽ, vụ việc này sẽ là phép thử đối với khả năng phối hợp giữa các cơ quan cảnh báo quốc gia, từ việc tiếp nhận báo cáo tự nguyện của doanh nghiệp, đánh giá mức độ nguy hại, cho tới phát hành cảnh báo chính thức tới các nhà bán lẻ và người tiêu dùng. FSA đã đưa ra khuyến cáo rõ ràng: dừng sử dụng ngay các sản phẩm nằm trong danh sách thu hồi và liên hệ cơ sở y tế nếu trẻ có dấu hiệu bất thường – hướng dẫn đơn giản nhưng trực diện, đặt trọng tâm vào hành động cụ thể thay vì gây hoang mang. Với các thị trường ngoài châu Âu, bài học cốt lõi là khả năng “bắt sóng” nhanh các cảnh báo quốc tế để rà soát thị trường nội địa, đặc biệt trong bối cảnh thương mại xuyên biên giới và thương mại điện tử làm mờ ranh giới giữa hàng chính ngạch và hàng trôi nổi.​

Tại Việt Nam, cơ quan chức năng hiện chưa công bố thông tin chi tiết về danh mục sản phẩm Nestlé có liên quan tới đợt thu hồi này trên thị trường trong nước. Một số nguồn tin trước đó cho biết Nestlé Việt Nam khẳng định không nhập khẩu các lô thuộc diện thu hồi và không phân phối một số nhãn như Beba, Alfamino qua bất cứ kênh chính thức nào, song cơ quan an toàn thực phẩm vẫn yêu cầu doanh nghiệp báo cáo đầy đủ tình trạng đăng ký, nhập khẩu, tồn kho và phương án xử lý, với hạn chót cụ thể. Trong bối cảnh hàng xách tay, hàng mua qua sàn thương mại điện tử quốc tế và qua trung gian rất khó kiểm soát, áp lực giám sát không chỉ đặt lên doanh nghiệp mà còn lên cả hệ thống thanh tra thị trường và ý thức lựa chọn sản phẩm của người tiêu dùng.​