Mỹ xoay trục, liên minh 80 năm với châu Âu rạn nứt sâu sắc​

Hoa Kỳ – Nhìn lại năm 2025, giới quan sát châu Âu cho rằng quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã bước sang một thời kỳ mới, khi Mỹ không còn xem liên minh với châu Âu là trụ cột chiến lược như suốt 80 năm qua kể từ sau Thế chiến II. Dù chưa có những động thái rút quân rầm rộ hay đóng cửa căn cứ, bầu không khí chính trị và an ninh giữa hai bờ Đại Tây Dương đã đổi chiều rõ rệt.​

Trên thực tế, binh sĩ Mỹ vẫn hiện diện tại nhiều quốc gia châu Âu và các căn cứ quân sự chủ chốt vẫn hoạt động bình thường, trong khi Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tiếp tục tồn tại trên danh nghĩa là liên minh an ninh lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, câu hỏi ngày càng được nhắc đến nhiều ở châu Âu là liệu các cam kết an ninh của Washington có còn mang tính ràng buộc thực chất hay chỉ dừng lại ở những tuyên bố chính trị.​

Nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông Donald Trump đánh dấu bước ngoặt trong cách tiếp cận của Mỹ với châu Âu, khi các phát biểu và chính sách thể hiện ngày càng rõ thái độ lạnh nhạt, thậm chí đối đầu với một số lãnh đạo Liên minh châu Âu. Cùng lúc, xu hướng xích lại gần Nga trong một số vấn đề được đánh giá là làm lung lay nền tảng niềm tin vốn được xây dựng qua nhiều thập kỷ giữa Washington và các thủ đô châu Âu.​

Một trong những điểm gây lo ngại lớn nhất là tương lai của Điều 5 trong Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, vốn được xem là “trái tim” của cơ chế phòng thủ tập thể của NATO. Khi những tuyên bố cứng rắn nhường chỗ cho các tín hiệu mập mờ, nhiều chuyên gia an ninh ở châu Âu cảnh báo điều khoản này có nguy cơ bị “rỗng ruột”, khiến các nước tuyến đầu khó có thể yên tâm trước các mối đe doạ truyền thống lẫn phi truyền thống.​

Trong Chiến lược An ninh Quốc gia cập nhật công bố ngày 5/12, Washington bày tỏ quan ngại sâu sắc về tương lai của chính châu Âu, cho rằng lục địa già đứng trước nguy cơ bị “xóa sổ về mặt văn minh” nếu tiếp tục đi theo các định hướng hiện tại của giới lãnh đạo Liên minh châu Âu và các thể chế xuyên quốc gia. Văn kiện này cảnh báo trong vòng hai thập niên tới, châu Âu có thể trở nên rất khác so với ngày nay, cả về cấu trúc chính trị lẫn bản sắc văn hoá.​

Không chỉ dừng lại ở đánh giá chiến lược, giới hoạch định chính sách Mỹ còn đặt dấu hỏi về khả năng duy trì sức mạnh của các đồng minh bên kia Đại Tây Dương. Từ năng lực kinh tế đến tiềm lực quân sự, một số quốc gia châu Âu bị nghi ngờ khó đáp ứng được yêu cầu để tiếp tục là những đối tác an ninh đáng tin cậy của Washington trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt.​

Điều đó buộc các thủ đô châu Âu phải đối diện với lựa chọn khó khăn: hoặc tự tăng tốc để bù đắp khoảng trống an ninh và chiến lược khi Mỹ thu hẹp cam kết, hoặc chấp nhận một cấu trúc quyền lực mới, trong đó vai trò dẫn dắt của Washington không còn là điều hiển nhiên. Với nhiều nhà phân tích, liên minh xuyên Đại Tây Dương từng được coi là bền vững nhất lịch sử nay đã bước vào giai đoạn thử thách sâu sắc nhất kể từ khi hình thành.