Greenland chọn Đan Mạch không chọn Mỹ

World – Cuộc họp báo tại Copenhagen khép lại nhưng dư chấn chính trị từ tuyên bố của Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen sẽ còn vang dài ở Bắc Cực lẫn các thủ đô phương Tây. Khi nhà lãnh đạo vùng lãnh thổ tự trị này công khai nói “chọn Đan Mạch, không chọn Mỹ”, Greenland đã phát tín hiệu rõ ràng về giới hạn của những toan tính địa chiến lược xoay quanh hòn đảo băng giá tưởng như xa xôi nhưng đang trở thành tâm điểm của cạnh tranh cường quốc.

Lựa chọn bản sắc giữa thời địa chính trị

Về mặt pháp lý, Greenland là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, với quyền tự quản rộng nhưng vẫn gắn bó về quốc phòng, đối ngoại và hiến định với Copenhagen. Thông điệp cứng rắn của ông Nielsen không chỉ là sự ủng hộ đối với chính phủ Đan Mạch, mà còn là tuyên bố về bản sắc chính trị của người Greenland trước sức ép từ Washington.

Khi Thủ hiến nói Greenland “không muốn thuộc sở hữu của Mỹ, không muốn bị Mỹ kiểm soát và cũng không muốn trở thành một phần của họ”, ông thực chất phủ nhận cách tiếp cận coi hòn đảo như một tài sản có thể mua bán hoặc đổi chác trên bàn cờ chiến lược. Cách dùng từ “sở hữu” và “kiểm soát” cho thấy sự cảnh giác với việc chuyển đổi quy chế lãnh thổ mà không dựa trên ý chí của người dân bản địa, vốn ngày càng ý thức rõ vai trò của mình trong khu vực Bắc Cực đang nóng lên cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Tham vọng của Washington với Greenland

Trong nhiều năm, Mỹ vẫn hiện diện quân sự tại Greenland qua các căn cứ radar và hệ thống cảnh báo sớm từ thời Chiến tranh Lạnh, nhưng sự quan tâm gần đây đã vượt ra ngoài khía cạnh phòng thủ truyền thống. Tổng thống Donald Trump công khai thúc đẩy ý tưởng giành quyền kiểm soát hòn đảo, coi đây là phần thiết yếu trong chiến lược răn đe Nga và Trung Quốc ở Bắc Cực, nơi các tuyến hàng hải mới và trữ lượng tài nguyên chưa khai thác đang mở ra cuộc chạy đua mới.

Việc Nhà Trắng tính đến kịch bản “mua” Greenland, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực, đã tạo nên làn sóng tranh cãi vì khơi lại tư duy đế quốc của thế kỷ trước trong bối cảnh chuẩn tắc luật pháp quốc tế hiện nay nhấn mạnh quyền tự quyết dân tộc. Dù Washington khẳng định ưu tiên đàm phán thay vì can thiệp quân sự, phát tín hiệu như vậy đủ để khiến Copenhagen và Nuuk nhìn nhận đây là một cuộc khủng hoảng địa chính trị chứ không chỉ là bất đồng ngoại giao thông thường.

Đan Mạch trong thế khó

Đối diện sức ép từ “đồng minh thân cận nhất”, Thủ tướng Mette Frederiksen thừa nhận việc nói “không” với Mỹ không hề dễ dàng, nhất là với một nước nhỏ nhưng phụ thuộc nhiều vào mạng lưới an ninh do Washington dẫn dắt. Tuy nhiên, bà vẫn nhấn mạnh sẵn sàng bảo vệ giá trị, luật pháp quốc tế và quyền tự quyết của người dân, đặt chuẩn mực pháp lý lên trên lợi ích ngắn hạn trong quan hệ đồng minh.

Đan Mạch vì thế rơi vào thế lưỡng nan: một mặt muốn duy trì, thậm chí tăng cường hợp tác an ninh ở Bắc Cực với Mỹ, NATO và các nước Bắc Âu; mặt khác không thể chấp nhận cách tiếp cận đe dọa chủ quyền và cấu trúc hiến định của Vương quốc. Khi Thủ tướng Frederiksen cảnh báo “thời khắc quyết định” vẫn ở phía trước, đó là sự thừa nhận rằng Copenhagen sẽ phải trả lời câu hỏi: bảo vệ Greenland đến đâu trong khi vẫn phải giữ mối quan hệ sống còn với Mỹ.

Châu Âu đứng về phía Copenhagen

Động thái ủng hộ từ Đức, Thụy Điển và nhiều nước châu Âu khác dành cho Đan Mạch không chỉ là biểu hiện đoàn kết nội khối, mà còn phản ánh mối lo chung về một tiền lệ nguy hiểm nếu một lãnh thổ châu Âu có thể bị mua lại bởi cường quốc ngoài khu vực. Trong bối cảnh EU nỗ lực xây dựng tư thế chiến lược tự chủ hơn, việc Washington công khai đặt Greenland lên bàn thương lượng bị nhìn nhận như thách thức đối với trật tự an ninh châu Âu ở Bắc Cực.

Những bàn thảo về việc đưa thêm lực lượng NATO tới Greenland, tăng cường giám sát vùng Bắc Cực, hay các sáng kiến kinh tế – hạ tầng để gắn kết Greenland chặt chẽ hơn với châu Âu cho thấy lục địa già không muốn để Mỹ độc chiếm sân chơi. Tuy nhiên, nếu không cẩn trọng, nỗ lực “bảo vệ” Greenland của châu Âu có thể vô tình biến hòn đảo thành điểm nóng quân sự mới, làm gia tăng căng thẳng với Nga và đẩy người dân địa phương vào vòng xoáy đối đầu giữa các khối.

Ngoại giao con thoi và giới hạn đối thoại

Lịch trình dự kiến cho thấy Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen và lãnh đạo cơ quan đối ngoại Greenland Vivian Motzfeldt sẽ gặp Phó tổng thống Mỹ JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio tại Nhà Trắng. Đó là nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt, đồng thời tận dụng kênh đối thoại để phản bác những “sai sót thực tế và lập luận an ninh bị thổi phồng” mà Copenhagen cho là đang hiện diện trong lập luận của Washington.

Tuy vậy, khi một bên tiếp tục xem xét Greenland qua lăng kính giá trị chiến lược và khả năng “mua lại”, còn bên kia đặt ưu tiên vào luật pháp quốc tế và quyền của cộng đồng bản địa, không dễ để cầu nối chính trị được xây dựng trong thời gian ngắn. Nguy cơ là đối thoại trở thành công cụ kéo dài thời gian, trong khi các bên đồng thời gia tăng hiện diện quân sự và chính trị trên thực địa, khiến thế cân bằng mong manh ở Bắc Cực thêm phần rủi ro.

Tương lai Greenland: hơn cả một thương vụ

Tuyên bố “chọn Đan Mạch” của Thủ hiến Nielsen là thông điệp nhất thời, nhưng câu hỏi dài hạn vẫn là Greenland muốn định vị mình thế nào trong trật tự Bắc Cực mới đang hình thành. Ở giữa những tuyến hàng hải băng tan, nguồn tài nguyên quý và sự chú ý ngày càng lớn của các cường quốc, hòn đảo này có cơ hội đàm phán vị thế với cả Washington, Brussels lẫn Copenhagen, thay vì chỉ là đối tượng trong các thương vụ tưởng tượng.

Nếu tiếng nói của người dân Greenland tiếp tục được đặt ở trung tâm, hòn đảo có thể dùng chính vị trí địa chiến lược của mình để đổi lấy đầu tư phát triển hạ tầng, giáo dục, bảo vệ môi trường và thích ứng khí hậu, những thứ phục vụ trực tiếp cuộc sống hàng ngày thay vì chỉ phục vụ toan tính quân sự. Còn nếu quyền tự quyết bị gạt ra rìa, những cuộc tranh giành quanh Greenland sẽ chỉ tạo thêm bất ổn cho Bắc Cực, nơi băng đang tan nhanh hơn cả tốc độ nguội đi của những cái đầu nóng trên bàn cờ địa chính trị.