Internet Đức có nguy cơ đắt đỏ hơn vì kế hoạch lưu trữ địa chỉ IP​

Bộ Tư pháp Liên bang Đức đang thúc đẩy một dự luật mới buộc các nhà cung cấp dịch vụ internet phải lưu trữ địa chỉ IP của người dùng trong vòng ba tháng, làm dấy lên tranh cãi gay gắt về quyền riêng tư, chi phí và hiệu quả trong đấu tranh chống tội phạm mạng. Dự thảo do Bộ trưởng Tư pháp Stefanie Hubig (SPD) trình, hiện đã được gửi sang các bộ liên bang khác để lấy ý kiến, và dự kiến sẽ được đưa ra thảo luận tại Quốc hội Liên bang vào mùa xuân tới nếu đạt được đa số trong chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz.​

Theo dự luật, các nhà mạng phải lưu lại dữ liệu kỹ thuật cho biết tại thời điểm nào, kết nối internet nào được gán cho địa chỉ IP cụ thể, kèm theo những dữ liệu bổ sung đủ để xác định rõ chủ thuê bao. Lập luận của Bộ Tư pháp là trong rất nhiều vụ án như phát tán hình ảnh lạm dụng trẻ em, lừa đảo trực tuyến hay phát ngôn thù hận trên mạng, dấu vết duy nhất mà thủ phạm để lại chính là địa chỉ IP, và hiện nay dữ liệu này thường bị xóa quá nhanh khiến điều tra bế tắc.​

Bà Hubig nhấn mạnh việc lưu trữ chỉ nhằm mục tiêu điều tra tội phạm nghiêm trọng, không đụng đến nội dung trao đổi và không cho phép xây dựng hồ sơ chuyển động hay hồ sơ cá nhân của người dùng. Theo kế hoạch, chỉ trong trường hợp nghi án nặng và có quyết định của tòa án, cảnh sát và cơ quan công tố mới được phép truy cập dữ liệu IP đã lưu, qua đó lần ngược lại đến chủ kết nối liên quan.​

Tuy nhiên, kế hoạch này ngay lập tức vấp phải phản ứng dữ dội từ phe đối lập và các tổ chức bảo vệ dữ liệu. Đảng Xanh cảnh báo đây là bước “tái khởi động giám sát đại trà không có căn cứ”, nhắc lại việc Tòa Hiến pháp Liên bang và Tòa án Công lý châu Âu trước đây đã nhiều lần bác bỏ các mô hình lưu trữ dữ liệu diện rộng tương tự vì vi phạm quyền cơ bản.​

Đảng FDP cũng lên tiếng phản đối mạnh mẽ, trong đó cựu Bộ trưởng Tư pháp Marco Buschmann gọi dự luật là nỗ lực “hồi sinh một xác sống pháp lý”. Ông cho rằng với mô hình này, trên thực tế “tất cả công dân đều bị đối xử như nghi phạm”, trong khi chi phí cho hạ tầng lưu trữ và vận hành sẽ đẩy giá internet lên cao hơn đối với mọi người dùng.​

Trước làn sóng chỉ trích, Bộ trưởng Hubig khẳng định tính hợp hiến của dự thảo, nhấn mạnh sự khác biệt giữa “dữ liệu kết nối” và nội dung liên lạc, đồng thời bác bỏ cáo buộc xâm phạm bí mật thư tín và viễn thông. Bộ Tư pháp cho rằng mô hình mới đã rút kinh nghiệm từ các phán quyết trước đây, chỉ tập trung vào dữ liệu kỹ thuật tối thiểu cần thiết để phục vụ điều tra.​

Giới bảo vệ dữ liệu lại cho rằng chính sự “tối thiểu” này không làm thay đổi bản chất của vấn đề khi nhà nước vẫn áp đặt nghĩa vụ lưu giữ bắt buộc đối với mọi kết nối internet, không phân biệt người vô tội hay nghi phạm. Họ cảnh báo các tòa án ở Karlsruhe và Luxembourg hoàn toàn có thể một lần nữa bác bỏ quy định, khiến hệ thống pháp lý tiếp tục rơi vào vòng lặp bất ổn kéo dài từ năm 2017.​

Trái với phe đối lập, nhiều đại diện lực lượng cảnh sát và công đoàn ngành an ninh lại công khai ủng hộ kế hoạch lưu trữ IP, dù cho rằng thời hạn ba tháng còn quá ngắn. Theo họ, các vụ án nghiêm trọng, đặc biệt là tội phạm có tổ chức hoặc xuyên quốc gia, thường kéo dài và đòi hỏi thời gian phối hợp quốc tế, nên nhiều khi khi cơ quan điều tra cần đến thì dữ liệu đã bị xóa.​

Liên đoàn cảnh sát GdP lập luận rằng kéo dài thời gian lưu trữ sẽ giúp việc thu thập chứng cứ dễ dàng hơn, giảm tình trạng vụ án rơi vào bế tắc chỉ vì thiếu dữ liệu kỹ thuật để lần ra thủ phạm. Tuy nhiên, yêu cầu này hiện vượt quá khuôn khổ dự thảo của Bộ Tư pháp, vốn muốn giới hạn ở mức ba tháng để giảm thiểu rủi ro pháp lý và chỉ trích về quyền riêng tư.​

Tranh chấp quanh việc lưu trữ dữ liệu không phải là câu chuyện mới trong chính trường Đức khi các quy định trước đây đã bị “treo” từ năm 2017 vì vướng kiện tụng. Trong nhiệm kỳ liên minh “đèn giao thông”, nỗ lực xây dựng mô hình mới đã thất bại chủ yếu do lập trường cứng rắn của FDP, đảng kiên quyết bác bỏ mọi dạng lưu trữ bắt buộc địa chỉ IP.​

Lần này, với sự kết hợp giữa CDU/CSU và SPD đang nắm vai trò chi phối trong liên minh cầm quyền, cơ hội thông qua đạo luật cao hơn nhưng rủi ro pháp lý cũng không nhỏ. Những người ủng hộ luật mới tin rằng đã tìm ra “lối đi hợp hiến”, song các chuyên gia dữ liệu và đảng đối lập cảnh báo cuộc chiến pháp lý có thể lặp lại, đẩy người dùng, nhà mạng và cả cơ quan điều tra vào thêm một giai đoạn bất định khác.​

Trong khi đó, các nhà cung cấp dịch vụ internet im lặng quan sát nhưng được cho là đang tính toán đến chi phí đầu tư hạ tầng lưu trữ, bảo mật, vận hành và tuân thủ quy định mới. Nếu dự luật được thông qua ở dạng hiện tại, phần chi phí này rất có thể sẽ được chuyển vào giá dịch vụ, khiến hóa đơn internet của hàng triệu hộ gia đình Đức tăng lên – đúng như cảnh báo “internet sẽ trở nên đắt đỏ hơn” mà FDP đang nêu ra như một thông điệp chính trị.