Hungary siết chặt biên giới: Tín hiệu thách thức chính sách di cư chung của EU​

Hungary – Phát biểu ngày 29/12, Bộ trưởng Ngoại giao và Thương mại Hungary Péter Szijjártó tuyên bố Budapest sẽ không tiếp nhận bất kỳ người di cư nào trong năm 2026 và kiên quyết không dùng ngân sách của người dân để chi cho người di cư từ các quốc gia khác. Thông điệp cứng rắn này được đưa ra đúng lúc Liên minh châu Âu chuẩn bị kích hoạt Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới vào mùa hè 2026, biến Hungary thành một trong những tiếng nói phản kháng mạnh nhất đối với nỗ lực xây dựng cơ chế chia sẻ gánh nặng di cư trong khối.​

Theo đánh giá của ông Szijjártó, hiệp ước mới trên lý thuyết nhằm làm cho hệ thống tị nạn của châu Âu hiệu quả hơn nhưng trên thực tế đặt các quốc gia như Hungary vào thế phải lựa chọn: hoặc tiếp nhận người di cư, hoặc đóng góp tài chính ở mức cao để bù đắp. Budapest nhấn mạnh nước này đã tự chi trả chi phí bảo vệ biên giới ngoài của EU trong hơn một thập kỷ, qua đó coi việc bị buộc đóng thêm các khoản đóng góp mới là “bất công” đối với các nước tuyến đầu về kiểm soát biên giới.​

Chính phủ Hungary nhiều lần khẳng định tiếp cận di cư của mình là ưu tiên “an ninh trước, đoàn kết sau”, trong đó nhấn mạnh xây hàng rào, tăng cường kiểm soát và răn đe là công cụ chính để đối phó với dòng người di cư bất hợp pháp. Bộ trưởng Szijjártó cho biết nước này đang phải đối mặt với mức phạt lên tới 1 triệu euro mỗi ngày vì từ chối cho người di cư nhập cảnh, đồng thời chỉ trích một số nước Tây Âu “nới lỏng kiểm soát biên giới” dẫn tới nguy cơ suy giảm an ninh và bất ổn xã hội.​

Số liệu do phía Hungary công bố cho thấy Budapest coi chiến lược cứng rắn là một thành công thực tế, không chỉ là tuyên bố chính trị. Hơn 1,1 triệu vụ vượt biên trái phép đã bị chặn lại trong nhiều năm qua, trong đó số vụ ghi nhận trong năm 2024 chỉ gần 5.000, giảm mạnh so với gần 11.700 vụ năm 2023; cùng với đó là 85 đối tượng buôn người bị bắt trong riêng năm 2025, nâng tổng số từ năm 2015 đến nay lên 6.709 người.​

Tuy nhiên, bên cạnh lớp vỏ cứng rắn, Budapest cũng cố gắng thể hiện một mặt “mềm” trong hồ sơ nhân đạo để phản bác cáo buộc vô cảm với người tị nạn. Chính phủ nước này cho biết đã cấp quy chế bảo hộ cho khoảng 3.000 người và hỗ trợ 1,46 triệu người tị nạn Ukraine kể từ năm 2022, qua đó muốn gửi thông điệp rằng Hungary phân biệt rõ giữa người tị nạn chiến tranh có giấy tờ và dòng người di cư bất hợp pháp qua các tuyến đường Balkan.​

Điểm mấu chốt trong lập trường của Hungary là sự bác bỏ gần như toàn diện đối với cơ chế “chia sẻ trách nhiệm” của EU, cả dưới dạng tiếp nhận người di cư lẫn đóng góp tài chính thông qua Quỹ Đoàn kết. Theo hiệp ước mới, các quốc gia sẽ phải hoặc tái định cư người tị nạn theo hạn ngạch dựa trên dân số và GDP, hoặc chi tiền và hỗ trợ hoạt động nếu không tiếp nhận người di cư, nhưng Budapest tuyên bố sẽ từ chối tham gia cấu trúc này trong năm 2026.​

Lập trường đó hoàn toàn phù hợp với đường lối mà Thủ tướng Viktor Orban theo đuổi suốt nhiều năm, trong đó coi việc buộc các nước thành viên tiếp nhận hạn ngạch người di cư là “can thiệp vào chủ quyền” và không giải quyết tận gốc vấn đề nhập cư bất hợp pháp. Ông Orban trước đó nhiều lần công khai đối đầu với Brussels, từ các gói trừng phạt nhằm vào Nga cho tới tranh cãi xung quanh việc sử dụng tài sản Nga bị đóng băng để hỗ trợ Ukraine, tạo nên hình ảnh một Hungary “khác biệt” trong nội bộ EU.​

Tuyên bố mới của ông Szijjártó vì thế không chỉ là một thông điệp nội bộ gửi tới cử tri trong nước mà còn là đòn thử sức đối với tính hiệu lực của Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới ở cấp độ toàn khối. Nếu một quốc gia thành viên kiên quyết không tuân thủ cơ chế chung, EU sẽ phải đối mặt với bài toán khó về chế tài, nguy cơ chia rẽ sâu hơn giữa các nước Tây Âu vốn chủ trương chia sẻ gánh nặng và các nước Trung – Đông Âu ưu tiên kiểm soát biên giới.​

Giới phân tích cảnh báo rằng việc Hungary kiên trì đi ngược lại hướng hội tụ chính sách của EU có thể làm suy yếu hình ảnh của liên minh trong việc xử lý các cuộc khủng hoảng di cư toàn cầu, vốn đã gây tranh cãi từ làn sóng tị nạn năm 2015 đến nay. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị, xung đột và biến đổi khí hậu tiếp tục đẩy nhiều người rời bỏ quê hương, sự thiếu thống nhất về cách tiếp cận di cư có nguy cơ biến EU từ một “khối đoàn kết” thành tập hợp những quốc gia phòng thủ biên giới theo logic riêng, với Hungary là ví dụ điển hình.