Hà Nội tháo gỡ điểm nghẽn mặt bằng: Từ “việc khó” thành động lực phát triển

Những ngày đầu năm 2026, trên các công trường đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô, Vành đai 2,5, Vành đai 1, không khí thi công sôi động đang dần thay thế hình ảnh những dự án “đắp chiếu” vì vướng mặt bằng kéo dài nhiều năm. Hà Nội, sau một thời gian dài bị ám ảnh bởi cụm từ “chậm tiến độ do giải phóng mặt bằng”, đang cho thấy nỗ lực chuyển hướng tiếp cận, coi công tác này không chỉ là khâu kỹ thuật mà là phép thử về năng lực tổ chức, điều hành và đồng thuận xã hội.​

Điểm đáng chú ý trước hết nằm ở sự thay đổi tư duy: từ chỗ bị động tháo gỡ từng vụ việc, thành phố chuyển sang coi giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, phải được chuẩn bị từ rất sớm, đồng bộ từ khâu quy hoạch, chính sách đến dân vận tại cơ sở. Các dự án hạ tầng lớn như Vành đai 4, Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục, Vành đai 2,5 đoạn Đầm Hồng – Quốc lộ 1A được đặt trong tổng thể chiến lược mở không gian phát triển Thủ đô, nên tiến độ mặt bằng được theo dõi sát như một chỉ tiêu then chốt, gắn với trách nhiệm người đứng đầu quận, phường.​

Sự thay đổi thể hiện rõ qua những con số. Với Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục, trong hơn 5 tháng sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các phường Ô Chợ Dừa, Giảng Võ, Láng đã hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất đối với 1.295 hộ dân, trong khi 7 năm trước đó các đơn vị cũ chỉ xử lý được 686 hộ. Ở Vành đai 2,5 đoạn Đầm Hồng – Quốc lộ 1A, dự án từng “dậm chân” vì vướng mặt bằng nay cơ bản hoàn thành, cho thấy khi chính sách bồi thường minh bạch, quy trình rõ ràng, đối thoại được làm đến nơi đến chốn thì “điểm tắc” có thể tháo gỡ.​

Đằng sau các chiến dịch “xuyên đêm, xuyên lễ” là một cách tiếp cận mềm dẻo hơn với người dân. Các câu chuyện tại phường Định Công hay Giảng Võ cho thấy chính quyền cơ sở không chỉ dừng lại ở việc phát thông báo, mà đến tận từng hộ, giải thích lợi ích dài hạn của dự án, lắng nghe hoàn cảnh cụ thể và tìm phương án hỗ trợ trong khung chính sách. Việc nhiều hộ tự tháo dỡ công trình, chủ động bàn giao mặt bằng phản ánh một mức độ đồng thuận mới – khi người dân cảm nhận được họ không chỉ là đối tượng bị thu hồi đất, mà là chủ thể tham gia vào quá trình định hình diện mạo đô thị.​

Tuy vậy, câu chuyện không chỉ dừng ở dân vận. Thành phố đã kết hợp rõ nét hai trục “mềm” và “cứng”: vận động, thuyết phục đi đôi với kỷ cương, pháp luật. Kinh nghiệm được lãnh đạo thành phố đúc rút là nơi nào bí thư, chủ tịch trực tiếp chỉ đạo, đối thoại, kiểm tra, nơi đó kỷ luật hành chính được siết chặt, tiến độ chuyển biến rõ rệt, đồng thời hạn chế được tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, né việc trong bộ máy.​

Một yếu tố nền tảng khác là chuẩn bị tốt quỹ nhà, quỹ đất tái định cư. Khi người dân nhìn thấy nơi ở mới, điều kiện sống mới được tính toán từ sớm và công khai, tâm lý lo lắng, phòng thủ giảm đáng kể, tạo điều kiện cho đối thoại diễn ra trên cơ sở tin cậy. Cùng với đó, phân cấp mạnh cho chính quyền phường trong mô hình hai cấp, gắn với việc ứng dụng nền tảng số để theo dõi tiến độ, tiếp nhận kiến nghị theo ngày, giúp giảm “độ trễ” xử lý, khiến tiến trình giải phóng mặt bằng bớt nặng tính giấy tờ mà gần hơn với quản trị “thời gian thực”.​

Từ góc độ phát triển đô thị, việc tháo gỡ nút thắt mặt bằng không chỉ giúp mở đường mới mà còn tạo ra áp lực tích cực lên các không gian xung quanh. Khi các tuyến Vành đai hoàn thiện, dòng chảy giao thông được phân bổ lại, giá trị đất đai hai bên trục đường thay đổi, kéo theo yêu cầu quy hoạch lại không gian, dịch vụ, hạ tầng xã hội. Nếu không song hành bằng quản lý quy hoạch chặt chẽ, nguy cơ phát sinh các “điểm nóng” mới về xây dựng, sử dụng đất trái phép là điều không thể xem nhẹ.​

Ở tầm rộng hơn, những gì diễn ra tại Hà Nội có thể được xem như “phòng thí nghiệm” cho cách xử lý mặt bằng tại các đô thị lớn khác. Một bên là nhu cầu đầu tư công quy mô lớn để tạo dư địa tăng trưởng, một bên là quyền lợi chính đáng của người dân, cùng những phức tạp tích tụ từ lịch sử sử dụng đất kéo dài nhiều thập kỷ. Bài học từ Thủ đô cho thấy, chỉ khi chính sách đền bù, tái định cư được hoàn thiện kịp thời, thủ tục được rút gọn, trách nhiệm được cá thể hóa và kênh đối thoại được duy trì liên tục, thì giải phóng mặt bằng mới chuyển từ “điểm nghẽn cố hữu” thành động lực mở đường cho phát triển.​

Nhìn từ trên cao, các tuyến đường đang mở dần như những mạch máu mới nối các khu vực nội – ngoại thành, tạo điều kiện phân bố lại không gian dân cư, công nghiệp, dịch vụ của một đô thị hơn 10 triệu dân. Mỗi mét vuông mặt bằng sạch không chỉ là diện tích bàn giao trong biên bản hành chính, mà là kết quả của sự nhẫn nại vận động, sự chia sẻ lợi ích giữa Nhà nước và người dân, và là chỉ dấu cho thấy Hà Nội đang thử sức với một chuẩn mực quản trị đô thị mới – quyết liệt hơn, lắng nghe nhiều hơn, và gắn trách nhiệm cụ thể hơn.​