Gần một nửa lời hứa tiếp nhận người Afghanistan vào Đức bị rút lại

CHLB Đức – Gần như cứ hai cam kết tiếp nhận người tị nạn Afghanistan vào Đức thì hiện có một cam kết đã bị rút lại, dù những người liên quan từng được chính quyền trước đó bảo đảm cơ hội sang Đức tái định cư. Thay đổi đường lối dưới thời chính phủ liên bang mới khiến hàng trăm người Afghanistan từng được hứa đón nhận nay rơi vào tình cảnh bấp bênh, mắc kẹt ở Pakistan trong khi tình hình an ninh tại quê nhà tiếp tục xấu đi.​

Những con số phía sau các cam kết

Theo tờ Neue Osnabrücker Zeitung, trích dẫn trả lời chính thức của chính phủ liên bang cho chất vấn của Đảng Cánh tả tại Quốc hội Đức, trong tổng số 2.308 người Afghanistan sống ở Pakistan theo các cam kết tái định cư từ thời liên minh “đèn giao thông”, gần một nửa không còn được phép nhập cảnh. Những cam kết này phần lớn được đưa ra trước khi chính phủ trung hữu hiện tại lên nắm quyền, với mục tiêu đưa sang Đức những người từng hợp tác với quân đội hoặc cơ quan dân sự Đức tại Afghanistan.​

Chính phủ cho biết kể từ khi liên minh đen–đỏ cầm quyền từ tháng 5 năm ngoái, 788 người Afghanistan đã được phép sang Đức, còn khoảng 410 trường hợp khác vẫn đang trong quá trình bị trục xuất hoặc chấm dứt cam kết. Hầu hết các cuộc phỏng vấn cá nhân nhằm đánh giá rủi ro an ninh đã hoàn tất, chỉ còn lại một số ít hồ sơ chưa xử lý xong.​

Từ lời hứa bảo vệ đến siết chặt cửa nhập cảnh

Sau khi Taliban giành quyền kiểm soát Afghanistan vào tháng 8 năm 2021, Đức cùng nhiều nước châu Âu cam kết nhận những người từng làm việc cho quân đội Đức, cơ quan phát triển, các tổ chức quốc tế cũng như những người thuộc nhóm dễ bị tổn thương như nhà hoạt động nữ quyền, nhà báo, nhà hoạt động nhân quyền. Thời điểm đó, những tuyên bố “không bỏ ai lại phía sau” từng được nhấn mạnh như một trách nhiệm đạo lý đối với các cộng sự địa phương.​

Tuy nhiên, sau khi chính phủ mới ở Berlin lên thay, đường lối tiếp nhận người tị nạn Afghanistan bị siết lại đáng kể. Nhiều người trong diện đã được hứa tái định cư phản ánh rằng vài trăm người Afghanistan đã có thể bay từ Pakistan sang Đức trong những tuần gần đây, nhưng song song với đó, cũng có hàng trăm người bị từ chối nhập cảnh sau các kiểm tra an ninh bổ sung.​

Những số phận bị kẹt lại ở Pakistan

Đối với những người Afghanistan đã rời quê nhà, bán tài sản, chuyển sang Pakistan chờ ngày sang Đức, việc cam kết bị rút lại đồng nghĩa rơi vào tình trạng vô định pháp lý. Họ thường không có quy chế tị nạn ổn định tại Pakistan, trong khi nguy cơ bị buộc hồi hương hoặc rơi vào tay Taliban nếu quay lại Afghanistan là rất lớn.​

Các tổ chức nhân quyền nhiều lần cảnh báo việc trì hoãn hoặc hủy bỏ cam kết khiến những người từng hợp tác với Đức trở thành mục tiêu bị Taliban truy lùng, trong đó có cả gia đình họ. Báo cáo gần đây từ Kabul cho biết lực lượng an ninh Taliban đã khám xét một nhà khách, nơi có các cựu nhân viên địa phương từng làm việc cho nước ngoài trú ngụ, làm tăng thêm lo lắng cho những người đang chờ được sang Đức.​

Căng thẳng chính trị trong nội bộ Đức

Vấn đề người Afghanistan được hứa tái định cư trở thành chủ đề gây tranh luận trong chính trường Đức. Đảng Cánh tả và nhiều nghị sĩ đối lập cáo buộc chính phủ đã phá vỡ cam kết đạo lý và chính trị với những người từng hỗ trợ Đức trong suốt nhiều năm hiện diện quân sự ở Afghanistan.​

Một số nhân vật thuộc liên minh cầm quyền trước đây, trong đó có chính trị gia bảo thủ Alexander Dobrindt, cũng bị chỉ trích vì những lời hứa được cho là “không thực hiện đến cùng”. Truyền thông công bố nhiều phóng sự điều tra cho thấy các gia đình Afghanistan chờ đợi hàng tháng tại Pakistan, sống trong điều kiện bấp bênh, sau khi đã tin vào cam kết được sang Đức và từ bỏ cuộc sống cũ.​

Tiền hay hy vọng an toàn

Bên cạnh việc hạn chế số lượng tiếp nhận, chính phủ Đức từng đưa ra các đề nghị hỗ trợ tài chính cho một số trường hợp, thay thế cho lựa chọn sang Đức tái định cư. Trong một số chương trình, người Afghanistan có thể nhận tiền nếu từ bỏ quyền sang Đức theo cam kết ban đầu, với lập luận rằng hỗ trợ kinh tế cũng là một hình thức giúp ổn định cuộc sống.​

Tuy vậy, nhiều người liên quan khẳng định họ ưu tiên an ninh và tương lai lâu dài hơn là khoản tiền ngắn hạn. Đối với những người bị Taliban coi là “kẻ phản bội” vì từng làm việc cho quân đội hoặc các tổ chức phương Tây, cơ hội sống an toàn tại một quốc gia như Đức mang ý nghĩa sống còn, chứ không phải lựa chọn mang tính kinh tế thuần túy.​

Câu chuyện trách nhiệm và hình ảnh quốc gia

Cách Đức xử lý các cam kết với người Afghanistan không chỉ là câu chuyện nhân đạo mà còn liên quan đến uy tín đối ngoại. Khi một quốc gia cam kết bảo vệ cộng sự địa phương nhưng sau đó rút lại với lý do an ninh hoặc thay đổi ưu tiên chính trị, niềm tin vào những lời hứa trong tương lai có thể bị suy giảm.​

Đối với các sứ mệnh quân sự và dân sự sau này, từ châu Phi đến Trung Đông, việc người dân địa phương có sẵn sàng hợp tác hay không cũng phụ thuộc vào việc họ tin rằng đối tác châu Âu thực sự sẽ bảo vệ họ nếu tình hình sụp đổ. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và xung đột gia tăng, hình ảnh một nước Đức đáng tin cậy, tôn trọng trách nhiệm với những người đã cùng mình làm việc, được xem là tài sản chiến lược không kém gì sức mạnh kinh tế.​

Liên hệ với cộng đồng người Việt tại Đức

Với cộng đồng người Việt tại Đức và người Đức gốc Việt, câu chuyện người Afghanistan từng được hứa tiếp nhận nhưng bị rút lại cam kết không chỉ là vấn đề xa xôi. Nhiều người Việt từng trải qua hành trình di cư, xin tị nạn hoặc sang Đức theo diện lao động, du học, nên có thể nhìn thấy ở đây câu hỏi chung: một xã hội tiếp nhận đánh giá trách nhiệm và lòng tin như thế nào.​

Trong môi trường dư luận Đức ngày càng nhạy cảm với chủ đề di cư, tranh luận về người Afghanistan cũng phần nào tác động đến cách xã hội nhìn nhận các nhóm người nước ngoài khác, trong đó có người Việt. Sự hiện diện tích cực, hòa nhập tốt và tôn trọng luật pháp của cộng đồng người Việt có thể góp phần củng cố hình ảnh người nhập cư “đáng tin cậy”, qua đó gián tiếp tạo môi trường chính trị cởi mở hơn cho những cuộc tranh luận về bảo vệ người tị nạn, người dễ tổn thương.​

Đối với người Đức gốc Việt, đặc biệt là thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên tại Đức, câu chuyện này cũng gợi lại vấn đề căn bản: giá trị của một xã hội pháp quyền không chỉ thể hiện ở luật lệ với công dân, mà còn ở việc ứng xử với những người yếu thế, đã đặt niềm tin vào lời hứa của nhà nước. Khi theo dõi số phận những gia đình Afghanistan chờ đợi ở Pakistan, không ít người có thể thấy thấp thoáng hình ảnh của thế hệ cha mẹ, ông bà từng rời Việt Nam đi tìm sự an toàn – và hiểu rằng, đằng sau các con số, luôn là những sinh mạng cụ thể đang chờ một quyết định mang tính sống còn.​