Châu Âu đối đầu “chủ nghĩa thực dân mới” của Trump quanh Greenland

World – Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục đẩy cao căng thẳng với châu Âu khi tuyên bố quyết tâm giành quyền kiểm soát Greenland và tung các hình ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra để cổ vũ cho tham vọng này. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen lần lượt lên tiếng cảnh báo, coi đây là thách thức trực diện với chủ quyền lãnh thổ, luật pháp quốc tế và vai trò của châu Âu trong trật tự toàn cầu.​

“Tham vọng đế quốc” và “chủ nghĩa thực dân mới”

Phát biểu tại Davos, Emmanuel Macron chỉ trích chuỗi đe dọa áp thuế mới từ Washington là một dạng gây sức ép kinh tế nhằm buộc châu Âu phải nhượng bộ trong tranh chấp quanh Greenland. Ông mô tả các biện pháp thuế quan này là không thể chấp nhận được, đặc biệt khi chúng được sử dụng như một công cụ để tác động vào vấn đề chủ quyền lãnh thổ – ở đây là lãnh thổ thuộc Vương quốc Đan Mạch.​

Macron cho rằng thế giới đang chứng kiến một sự dịch chuyển nguy hiểm sang một trật tự “không có luật lệ”, nơi luật pháp quốc tế bị chà đạp và “luật của kẻ mạnh” dần trở thành chuẩn mực chi phối. Ông lên án việc chấp nhận một hình thức “chủ nghĩa thực dân mới”, khi các cường quốc tìm cách mở rộng ảnh hưởng lãnh thổ bằng sức mạnh kinh tế, quân sự và công nghệ, là điều không thể dung thứ.​

Trong một đoạn phát biểu bằng tiếng Đức, Macron nhấn mạnh rằng trong bối cảnh thế giới trở nên “tàn bạo” hơn, Pháp và châu Âu phải bảo vệ chủ nghĩa đa phương hiệu quả vì đó là cơ chế phù hợp với lợi ích của họ và của tất cả những nước không muốn sống dưới sự thống trị của bạo lực. Theo ông, sự cạnh tranh không khoan nhượng từ phía Mỹ hiện nay nhằm “làm suy yếu và khuất phục châu Âu”, đồng thời khiến NATO trở thành một tổ chức “bị suy giảm” trước những kế hoạch của Trump.​

“Bazooka thương mại” và lời cảnh báo của von der Leyen

Trước đó, Macron kêu gọi Liên minh châu Âu không ngần ngại sử dụng bộ công cụ mới về chống cưỡng ép kinh tế – thường được ví như “bazooka thương mại” – để đáp trả áp lực từ Washington. Cơ chế này cho phép EU áp dụng các biện pháp thương mại mạnh tay với những quốc gia bị coi là dùng thuế quan, trừng phạt kinh tế làm đòn bẩy chính trị, và lần này mục tiêu rõ ràng là Mỹ trong vụ Greenland.​

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi các đe dọa áp thuế của Mỹ là một sai lầm, “nhất là giữa các đồng minh”, và cảnh báo nguy cơ đẩy quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào vòng xoáy đi xuống nếu hai bên liên tục trả đũa nhau. Bà tuyên bố phản ứng của EU sẽ “không nao núng, đoàn kết và tương xứng”, hàm ý Bruxelles sẵn sàng trả đũa nếu Washington chính thức kích hoạt gói thuế mới nhắm vào tám nước châu Âu, trong đó có Đức.​

Von der Leyen không nói thẳng liệu EU có kích hoạt “bazooka thương mại” hay không, nhưng việc bà gắn tranh chấp Greenland với an ninh Bắc Cực cho thấy EU muốn chuyển vấn đề từ chỗ chỉ là xung đột thương mại sang câu chuyện chiến lược dài hạn. Bà nhấn mạnh châu Âu sẽ làm việc với Mỹ và các đối tác khác để xây dựng một khái niệm an ninh Bắc Cực toàn diện, trong bối cảnh Washington cáo buộc Đan Mạch không đủ sức bảo vệ Greenland trước Nga và Trung Quốc.​

Tham vọng với Greenland và tác động tới NATO

Donald Trump tuyên bố muốn đưa Greenland – vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch – vào tay Mỹ “bằng mọi cách”, với lý do gắn liền với lợi ích an ninh quốc gia. Điều này diễn ra dù Mỹ vốn đã có quyền tăng cường hiện diện quân sự tại đây theo Hiệp ước Thule ký từ năm 1951, vốn cho phép hoạt động của căn cứ không quân Mỹ ở Greenland.​

Cuối tuần trước, Trump công bố kế hoạch áp thuế mới với tám quốc gia châu Âu vì họ từ chối đáp ứng yêu cầu của ông về Greenland, khiến Copenhagen và nhiều thủ đô EU bất ngờ. Việc một đồng minh trong NATO dùng công cụ thuế quan để ép buộc các đối tác cùng liên minh gợi lên câu hỏi về mức độ gắn kết thực sự của liên minh này trong bối cảnh cạnh tranh địa chiến lược gia tăng ở Bắc Cực.​

Von der Leyen cảnh báo rằng căng thẳng hiện nay vô hình trung trao lợi thế cho những đối thủ mà cả Mỹ lẫn châu Âu đều muốn giữ ngoài các khu vực chiến lược như Bắc Cực. Khi EU tạm dừng tiến trình phê chuẩn hiệp định thuế quan mới với Mỹ – vốn dự kiến được thông qua trong tuần này – nguy cơ rạn nứt sâu hơn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương càng tăng lên.​

Đan Mạch, Greenland và tâm trạng lo âu

Tại Copenhagen, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen khẳng định châu Âu “phải trả lời” trước các đe dọa mới từ Mỹ, dù không ai mong muốn leo thang. Bà nhấn mạnh Đan Mạch chưa từng tìm kiếm đối đầu nhưng đang bị chính “đồng minh thân cận nhất” đe dọa, hàm ý chỉ Washington.​

Tại Greenland, Thủ tướng Jens-Frederik Nielsen cho biết khả năng Mỹ sử dụng vũ lực quân sự là “không lớn”, nhưng người dân vẫn phải chuẩn bị cho mọi kịch bản. Ông nói tình hình hiện tại khiến người Greenland ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người cao tuổi, đều bất an trước tương lai của vùng đất vốn đang chịu áp lực kép từ biến đổi khí hậu và cạnh tranh địa chính trị.​

Khi một vùng lãnh thổ nhỏ, dân số ít như Greenland trở thành tâm điểm kéo co giữa các cường quốc, câu hỏi đặt ra là tiếng nói của chính người dân địa phương sẽ được lắng nghe tới đâu. Đan Mạch và Greenland đã thúc đẩy ý tưởng về một sứ mệnh NATO ở Bắc Cực, như một cách để đưa vấn đề an ninh lên bàn thảo luận chung, thay vì để nó trở thành cuộc mặc cả song phương giữa Washington và Copenhagen.​

Chiến dịch hình ảnh và thông điệp chính trị của Trump

Trước thềm hội nghị Davos, Trump tuyên bố sẽ đưa vấn đề Greenland vào các cuộc trao đổi ở Thụy Sĩ, đồng thời công bố một tin nhắn riêng tư từ Macron, trong đó Tổng thống Pháp đề xuất một cuộc gặp G7 tại Paris với sự tham gia của Đan Mạch và Nga để bàn về Greenland. Sau đó, Macron nói với báo giới rằng ông không có kế hoạch gặp Trump tại Davos, và theo nguồn tin AFP, ý tưởng về một hội nghị G7 như vậy hiện “không còn trên bàn”.​

Trên nền tảng Truth Social, Trump tiếp tục “đổ dầu vào lửa” bằng việc đăng các hình ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra nhằm minh họa tham vọng lãnh thổ của mình. Một hình cho thấy ông đang dựng cờ Mỹ bên cạnh tấm biển ghi dòng chữ “Greenland, lãnh thổ Hoa Kỳ, từ năm 2026”, trong khi một hình khác mô tả bản đồ với Canada, Greenland và Venezuela được phủ kín bởi quốc kỳ Mỹ.​

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent lại cố gắng hạ nhiệt tại Davos, kêu gọi mọi bên “bình tĩnh, hít thở sâu và không trả đũa”. Ông cho rằng những đe dọa liên quan tới Greenland khác về bản chất so với các thỏa thuận thương mại mà Mỹ đã ký với EU trước đó, dù hiện tiến trình phê chuẩn hiệp định thuế này ở Nghị viện châu Âu đã bị tạm ngưng vì diễn biến mới.​