Ford xoay trục, “thức tỉnh” sau giấc mộng xe điện

Hoa Kỳ – Quyết định dừng phần lớn các dự án xe điện lỗ nặng cho thấy Ford đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chiến lược sâu rộng, thay vì tiếp tục cuộc đua đốt tiền để bám đuổi Tesla và các hãng xe Trung Quốc. Từ chỗ coi xe điện là mặt trận sống còn, ban lãnh đạo Ford nay chuyển sang ưu tiên các mẫu xe có khả năng sinh lời rõ ràng, chấp nhận ghi nhận khoản thiệt hại hàng chục tỷ USD liên quan đến tài sản và đầu tư cho mảng xe điện trong hai năm tới.​

Trong một buổi sáng đầu tuần tại studio thiết kế ở Michigan, Tổng giám đốc Jim Farley được cho là đã nhìn lại các mẫu xe điện từng được kỳ vọng sẽ “cách mạng hóa ngành ôtô Mỹ”, trước khi ký vào quyết định dừng sản xuất phần lớn xe chạy pin. Cùng thời điểm, Ford công bố sẽ chịu khoản lỗ 19,5 tỷ USD liên quan đến mảng xe điện trong giai đoạn 2025-2026, đánh dấu một trong những bước rút lui mạnh nhất khỏi cuộc chơi xe điện của một ông lớn ngành ôtô.​

Cú rẽ gắt của Ford diễn ra sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chấm dứt chính sách hỗ trợ tới 7.500 USD cho mỗi chiếc xe điện bán ra từ ngày 1/10, khiến toàn bộ thị trường chao đảo. Theo các hãng phân tích, quý cuối năm chứng kiến doanh số xe điện tại Mỹ giảm mạnh, khi tín dụng thuế biến mất đúng thời điểm chi phí nguyên liệu tăng và nhu cầu người tiêu dùng yếu đi.​

Dữ liệu từ Cox Automotive cho thấy doanh số xe điện quý 4 chỉ bằng một nửa so với quý 3 và thấp hơn 37% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lượng xe hết hạn hợp đồng thuê chuẩn bị tràn vào thị trường xe cũ, tạo thêm sức ép lên tiêu thụ xe mới. Trong bối cảnh đó, thông điệp “đã đến lúc phải lắng nghe khách hàng” mà Farley nhấn mạnh cho thấy Ford không còn muốn đặt cược vào những dự báo nhu cầu xa vời, mà quay lại với thực tế chi tiêu hiện tại của người Mỹ.​

Từ năm 2023 đến nay, mảng xe điện đã khiến Ford lỗ khoảng 13 tỷ USD, buộc hãng phải rà soát lại toàn bộ danh mục sản phẩm và loại bỏ những mẫu không thể mang lại lợi nhuận. Mẫu bán tải F-150 Lightning chạy điện hoàn toàn, từng được quảng bá rầm rộ, sẽ được thay bằng một phiên bản xe điện tầm xa sử dụng động cơ xăng để sạc pin, trong khi các dự án xe tải điện thế hệ mới và xe van điện cũng bị hủy.​

Giới phân tích đánh giá bước lùi của Ford phản ánh những bất ổn trong mô hình kinh tế xe điện tại Mỹ khi thiếu chỗ dựa từ chính sách, dù xu hướng dài hạn vẫn nghiêng về phương tiện xanh. Một số chuyên gia cho rằng các hãng truyền thống đang phải trả giá cho chiến lược mở rộng dàn sản phẩm quá nhanh, trong khi chuỗi cung ứng, chi phí sản xuất và mạng lưới sạc chưa theo kịp kỳ vọng.​

Cùng đối mặt áp lực, General Motors cũng thu hẹp tham vọng xe điện, ghi nhận khoản lỗ 1,6 tỷ USD khi điều chỉnh kế hoạch và chuyển một số nhà máy trở lại sản xuất xe xăng. Dù vậy, GM vẫn có vị thế tốt hơn trên sân chơi xe điện so với Ford, khi doanh số các mẫu chạy pin cao hơn và được dự báo chịu ít tổn thất hơn trong giai đoạn tái cơ cấu.​

Ở chiều ngược lại, xe hybrid đang trở thành điểm tựa mới cho các hãng truyền thống tại Mỹ, đặc biệt là Ford và Toyota. Khi người tiêu dùng e dè với xe thuần điện vì giá cao và lo ngại hạ tầng sạc, các mẫu hybrid lại ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh, nhờ chi phí vận hành thấp hơn xe xăng nhưng không đòi hỏi thay đổi thói quen sử dụng.​

Ford tuyên bố sẽ giữ cam kết chuyển đổi xanh ở mức thận trọng hơn: tới năm 2030, khoảng một nửa số xe bán ra toàn cầu của hãng sẽ là xe điện, hybrid hoặc xe điện tầm xa, thay vì thuần điện như nhiều kế hoạch trước đây. Hãng vẫn giữ lại một mẫu bán tải điện cỡ trung giá khoảng 30.000 USD, dự kiến ra mắt năm 2027, do nhóm kỹ sư tại California phát triển để cạnh tranh với Tesla và BYD.​

Các nhà đầu tư như Elliot Johnson, Giám đốc đầu tư tại Evolve ETFs, ủng hộ quyết định nghiêng về hybrid, xem đây là “con đường dễ đi hơn” cho cả doanh nghiệp lẫn người dùng. Câu chuyện của Toyota – từng bị chỉ trích vì không chạy theo xe thuần điện nhưng nay chứng kiến hybrid chiếm gần một nửa doanh số tại Mỹ – đang trở thành minh chứng để Ford tự tin hơn với chiến lược mới.​

Trong khi Mỹ là thị trường xe điện lớn thứ ba thế giới, tốc độ chuyển dịch tại đây đang chậm lại khi chính sách ưu đãi bị đảo ngược. Thị phần xe điện tại Mỹ hiện chỉ vào khoảng 5%, thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc – nơi xe điện và hybrid cắm điện chiếm gần một nửa doanh số – và châu Âu, nơi nhóm phương tiện này đã chiếm khoảng một phần tư thị trường.​

Việc Ford “tỉnh mộng” xe điện vì thế không đồng nghĩa với việc xu hướng này chấm dứt, mà phản ánh thực tế khắc nghiệt hơn của cuộc chơi: không phải mọi hãng xe đều đủ sức đốt tiền để đuổi kịp các đối thủ đi trước. Khi hỗ trợ từ chính phủ rút dần, sức chịu đựng về tài chính và khả năng thiết kế sản phẩm đúng nhu cầu sẽ quyết định ai trụ lại được trên đường đua xanh.