EU điều chỉnh dự luật chuỗi cung ứng

Liên minh châu Âu vừa đạt được thỏa thuận mới về dự luật kiểm soát chuỗi cung ứng, trong đó nhiều yêu cầu ban đầu đã được nới lỏng đáng kể. Thay đổi này diễn ra sau nhiều tháng tranh cãi giữa Nghị viện châu Âu, các quốc gia thành viên và doanh nghiệp, phản ánh sự giằng co giữa mục tiêu bảo vệ nhân quyền – môi trường và sức ép giảm gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp.

Theo thỏa thuận mới, nghĩa vụ tuân thủ các tiêu chuẩn về nhân quyền và môi trường chỉ áp dụng cho các tập đoàn quy mô rất lớn, cụ thể là doanh nghiệp có hơn 5.000 lao động và doanh thu tối thiểu 1,5 tỷ euro mỗi năm. Đây là bước lùi đáng kể so với đề xuất ban đầu áp dụng cho các công ty từ 1.000 nhân viên và doanh thu 450 triệu euro. Việc thu hẹp phạm vi áp dụng khiến số lượng doanh nghiệp bị điều chỉnh giảm mạnh.

Một điểm gây nhiều tranh luận là việc loại bỏ quy định về trách nhiệm dân sự. Điều này đồng nghĩa nạn nhân của các vi phạm nhân quyền trong chuỗi cung ứng sẽ không còn cơ chế kiện tụng trực tiếp đối với doanh nghiệp có liên quan. Thay vào đó, các công ty chỉ có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tối đa 3% doanh thu toàn cầu. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng không còn nghĩa vụ xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm đạt mục tiêu khí hậu như trong dự thảo trước đây.

Sự thay đổi được thúc đẩy bởi chiến dịch vận động mạnh mẽ từ nhiều chính phủ và hiệp hội doanh nghiệp, đặc biệt sau khi một số nước EU như Đức, Ý và Pháp bày tỏ lo ngại về tác động kinh tế của dự luật. Tại Đức, Thủ tướng Friedrich Merz từng đề xuất hủy bỏ hoàn toàn văn bản này trong chuyến thăm Brussels hồi tháng 5, viện dẫn nguy cơ mất cạnh tranh giữa doanh nghiệp trong khối và thị trường toàn cầu.

Tuy vậy, nhiều nghị sĩ châu Âu và các tổ chức phi chính phủ cảnh báo rằng việc nới lỏng dự luật sẽ làm suy yếu vai trò dẫn dắt của EU trong cuộc chiến chống bóc lột lao động và phá hoại môi trường. Họ cho rằng quy mô doanh nghiệp không quyết định mức độ rủi ro, bởi vi phạm có thể xảy ra trong cả những chuỗi cung ứng phức tạp của các công ty vừa và nhỏ trong lĩnh vực dệt may, nông sản hay khai khoáng.

Dù đã có thỏa thuận sơ bộ, dự luật vẫn cần được Nghị viện châu Âu và các quốc gia thành viên thông qua trong giai đoạn tiếp theo. Quy trình này được dự báo tiếp tục gây nhiều tranh cãi khi áp lực từ doanh nghiệp và các nhóm bảo vệ nhân quyền ngày càng đối nghịch.

Động thái mới của EU diễn ra trong bối cảnh nhiều nền kinh tế lớn, từ Mỹ đến Nhật Bản, đang siết chặt kiểm soát chuỗi cung ứng nhằm ngăn chặn tình trạng lao động cưỡng bức, đặc biệt liên quan đến các hoạt động sản xuất tại những khu vực rủi ro. Vì vậy, việc EU thay đổi cách tiếp cận có thể ảnh hưởng đến vai trò của khối trong thiết lập chuẩn mực toàn cầu.

Trong thời gian tới, việc cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế và bảo vệ giá trị nhân quyền sẽ tiếp tục là thách thức lớn đối với châu Âu khi các doanh nghiệp ngày càng chịu áp lực từ cả thị trường lẫn xã hội.