Đức sắp chấm dứt “Bürgergeld” để tăng áp lực lên người lao động

Châu Âu – Chính phủ liên bang Đức đang tiến hành một bước ngoặt đáng kể trong chính sách phúc lợi xã hội khi quyết định chấm dứt chương trình Bürgergeld và thay bằng hình thức mới mang tên Grundsicherung für Arbeitssuchende („Hỗ trợ cơ bản cho người tìm việc“), với mục tiêu tái định hình lại mối quan hệ giữa hỗ trợ nhà nước và yêu cầu trách nhiệm của người hưởng.

Chương trình Bürgergeld được chính thức đưa vào áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2023, thay thế hình thức trợ cấp trước đó là Arbeitslosengeld II (Hartz IV) theo luật “Bürgergeld-Gesetz”. Tuy nhiên, chỉ sau chưa đầy ba năm có hiệu lực, Chính phủ liên minh giữa CDU và SPD đã đồng ý tiến hành tái cấu trúc lớn đối với hệ thống này.

Những thay đổi chính

• Tên gọi chuyển từ “Bürgergeld” sang “Grundsicherung für Arbeitssuchende” — đánh dấu bước rút lại hiệu ứng chính sách trước đó.
• Áp dụng yêu cầu mới về hợp tác tích cực với trung tâm việc làm (Jobcenter): người nhận phải tham gia chương trình định hướng, nhận tư vấn và chấp nhận “việc làm có thể chấp nhận được” nhanh hơn.
• Trước đây có thời gian miễn kiểm tra tài sản và chi phí nhà ở (Karenzzeit) thì nay bị loại bỏ — nghĩa là người hưởng có thể bị kiểm soát tài sản, nhà ở và điều kiện sống ngay từ đầu.
• Hệ thống xử phạt được thắt chặt: nếu người hưởng không tới hẹn tại Jobcenter, bỏ lỡ cuộc hẹn hay từ chối việc làm được coi là “có thể chấp nhận được”, mức trợ cấp có thể bị cắt tới 30 % và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị ngưng hoàn toàn trợ cấp.
• Mặc dù chính sách mới hướng đến tiết kiệm chi ngân sách, song các ước tính cho thấy tiết kiệm rất hạn chế — chỉ khoảng 86 triệu Euro vào năm 2026 và 69 triệu Euro vào năm 2027; ngược lại có khả năng chi phí tăng lên từ năm 2028.

Lý do và tác động

Chính quyền cho rằng hệ thống xã hội hiện tại đang chịu áp lực lớn do chi phí trợ cấp tăng, hiệu quả đưa người lao động trở lại thị trường thấp và nhiều người hưởng đang ở trạng thái “thụ động” hơn là tích cực tìm việc. Đồng thời, việc giới thiệu Bürgergeld từng được đánh giá là nới lỏng hơn so với Hartz IV về quyền và thủ tục — nay bị cho là đi ngược lại mục tiêu tăng trưởng kinh tế và khuyến khích việc làm.

Tuy nhiên, các tổ chức xã hội và chuyên gia cảnh báo rằng việc siết chặt quá mức có thể dẫn đến gia tăng nghèo đói, sự bất ổn của người hưởng và thậm chí là rủi ro luật hiến pháp vì trợ cấp tối thiểu vẫn phải đảm bảo mức sống tối thiểu theo quy định.

Khung thời gian và điều kiện

Theo thông báo gần đây, các điều khoản của chính sách mới dự kiến sẽ có hiệu lực vào đầu năm 2026 — thời điểm chuyển giao chính thức từ Bürgergeld sang Grundsicherung. Các khoản trợ cấp và mùa vụ chuyển đổi sẽ diễn ra tự động với những người đang hưởng Bürgergeld, nhưng điều kiện sẽ thay đổi đáng kể.

Nhìn về phía trước

Việc thay đổi này đặt ra nhiều thách thức cả về mặt tổ chức — như chuẩn bị hệ thống Jobcenter, cải thiện công tác tư vấn, quản lý hồ sơ người hưởng — và về mặt xã hội — như đảm bảo rằng những người khó tìm việc hoặc bị ảnh hưởng sức khỏe không bị bỏ lại phía sau. Bên cạnh đó, theo các phân tích kinh tế, nếu không tăng được tỷ lệ việc làm thực sự mà chỉ dựa vào xử phạt, hiệu quả tiết kiệm chi ngân sách sẽ rất hạn chế.

Trước mắt, người hưởng trợ cấp và các nhà chuyên môn nên theo dõi sát diễn biến luật và nghị định sắp tới để hiểu rõ quyền cũng như nghĩa vụ sẽ thay đổi như thế nào. Bài học lớn được rút ra là: trong bối cảnh áp lực kinh tế và tài khóa tăng, cấu trúc phúc lợi đang được đặt lại và yêu cầu về trách nhiệm người hưởng sẽ tăng lên đáng kể.

Tổng hợp nhiều nguồn