Bürgergeld sẽ được thay thế bằng mô hình trợ cấp cơ bản mới

CHLB Đức – Chính phủ Đức vừa thông qua dự thảo luật cải tổ toàn diện hệ thống Bürgergeld (trợ cấp công dân), theo đó chương trình này sẽ được chuyển đổi thành một mô hình “trợ cấp cơ bản” mới với các quy định chặt chẽ hơn về nghĩa vụ lao động và chế tài xử phạt. Mục tiêu được nêu rõ là làm cho chính sách an sinh xã hội công bằng hơn, hạn chế lạm dụng và thúc đẩy người có khả năng lao động sớm quay trở lại thị trường việc làm.

Theo dự thảo đã được Nội các Liên bang thông qua, nguyên tắc “khuyến khích và ràng buộc” sẽ được áp dụng mạnh mẽ hơn. Người nhận trợ cấp vẫn có quyền được hỗ trợ nếu thực sự gặp khó khăn, nhưng đổi lại, họ phải tích cực hợp tác với các trung tâm việc làm (Jobcenter). Những ai có khả năng lao động sẽ buộc phải nỗ lực tối đa để tự đảm bảo cuộc sống, thay vì phụ thuộc lâu dài vào trợ cấp nhà nước.

Một điểm thay đổi quan trọng là việc tái lập “ưu tiên giới thiệu việc làm”. Trước hết, Jobcenter sẽ xem xét khả năng đưa người thất nghiệp vào làm việc ngay. Chỉ khi việc này không khả thi, các biện pháp đào tạo, bồi dưỡng nghề nghiệp mới được triển khai. Chính sách này đặc biệt nhắm tới nhóm dưới 30 tuổi, nhằm tránh nguy cơ thất nghiệp kéo dài ngay từ giai đoạn đầu của sự nghiệp.

Đối với các bậc cha mẹ, nhất là người nuôi con nhỏ, Nhà nước sẽ can thiệp sớm hơn. Theo quy định mới, cha mẹ có thể được yêu cầu tham gia lao động hoặc các chương trình hòa nhập việc làm ngay sau khi con đủ một tuổi, thay vì phải chờ đến khi trẻ ba tuổi như trước đây. Chính phủ cho rằng điều này giúp hạn chế gián đoạn nghề nghiệp kéo dài, đặc biệt là với phụ nữ.

Dự thảo cũng nhấn mạnh việc hỗ trợ có mục tiêu cho các nhóm yếu thế. Người có vấn đề sức khỏe hoặc hạn chế về thể chất, tinh thần sẽ được tư vấn theo hướng phòng ngừa và hòa nhập toàn diện. Thanh thiếu niên trong hoàn cảnh khó khăn phức tạp sẽ nhận được sự hỗ trợ sâu hơn thông qua việc tăng cường vai trò của các cơ quan tư vấn nghề nghiệp và hệ thống “cơ quan việc làm cho thanh niên”, với trọng tâm là giúp họ hoàn thành đào tạo nghề.

Song song với việc siết nghĩa vụ, hệ thống chế tài cũng được làm rõ và nghiêm khắc hơn. Nếu người nhận trợ cấp bỏ lỡ cuộc hẹn đầu tiên với Jobcenter, họ sẽ chưa bị cắt tiền. Tuy nhiên, từ lần thứ hai, trợ cấp có thể bị giảm 30% trong một tháng. Nếu tiếp tục không hợp tác, khoản trợ cấp tiền mặt có thể bị cắt hoàn toàn; tiền thuê nhà khi đó sẽ được chuyển thẳng cho chủ nhà. Trong trường hợp người thụ hưởng tiếp tục không liên lạc, quyền nhận trợ cấp có thể bị chấm dứt.

Ngoài ra, người từ chối công việc phù hợp, không nộp hồ sơ xin việc hoặc tự ý bỏ các chương trình hỗ trợ sẽ phải đối mặt với việc giảm trợ cấp mạnh hơn so với hiện nay. Tuy vậy, chính phủ khẳng định sẽ có các cơ chế bảo vệ, như xem xét hoàn cảnh đặc biệt đối với gia đình có trẻ em hoặc người mắc bệnh tâm lý, nhằm tránh việc các biện pháp trừng phạt gây hậu quả xã hội nghiêm trọng.

Về mặt tài chính, một số quy định ưu đãi trước đây cũng sẽ bị điều chỉnh. Thời gian “ân hạn” một năm đối với tài sản cá nhân sẽ bị bãi bỏ, thay vào đó là mức tài sản được bảo toàn gắn với độ tuổi. Chi phí nhà ở cũng sẽ bị khống chế: trong giai đoạn đầu, mức chi trả tối đa chỉ bằng 1,5 lần giới hạn được coi là “phù hợp” theo quy định địa phương.

Chính phủ Đức cho rằng cải cách này là cần thiết để duy trì một nhà nước phúc lợi bền vững trong dài hạn, nơi sự đoàn kết xã hội luôn đi kèm với trách nhiệm cá nhân. Theo quan điểm của Berlin, chỉ những ai thực sự cần thiết và sẵn sàng hợp tác mới nên nhận được sự hỗ trợ từ ngân sách chung.

Đối với cộng đồng người Việt tại Đức, đặc biệt là những người đang hoặc có thể tiếp cận hệ thống trợ cấp xã hội, các thay đổi này đòi hỏi sự chủ động hơn trong việc tìm hiểu quy định, giữ liên lạc thường xuyên với Jobcenter và tích cực tham gia thị trường lao động. Với người Đức gốc Việt, cải cách này cũng phản ánh xu hướng chung của chính sách xã hội Đức hiện nay: giảm dần hỗ trợ thụ động, tăng cường yêu cầu tự lập và hội nhập kinh tế – xã hội.

Dưới đây là bản “điểm nhanh” về Grundsicherung:

– Thay thế Bürgergeld bằng mô hình trợ cấp cơ bản với quy định chặt chẽ hơn
– Người có khả năng lao động buộc phải tích cực tìm việc và hợp tác với Jobcenter
– Ưu tiên giới thiệu việc làm ngay, chỉ đào tạo khi thực sự cần thiết
– Chế tài rõ ràng: có thể giảm hoặc cắt trợ cấp tiền mặt nếu không tuân thủ nghĩa vụ
– Tiền thuê nhà được chuyển trực tiếp cho chủ nhà để tránh mất chỗ ở
– Bãi bỏ thời gian ân hạn tài sản; mức tài sản được giữ lại gắn với độ tuổi
– Chi phí nhà ở bị khống chế, tối đa 1,5 lần mức được coi là phù hợp
– Cha mẹ có thể phải quay lại thị trường lao động sớm hơn, từ khi con đủ một tuổi
– Có cơ chế bảo vệ cho gia đình, người bệnh và các trường hợp đặc biệt
– Thể hiện xu hướng giảm hỗ trợ thụ động, tăng trách nhiệm cá nhân trong chính sách an sinh Đức

Mức trợ cấp cơ bản (Regelsätze) dự kiến 2026
• Người lớn độc thân: 563 euro/tháng – giống như mức Bürgergeld hiện tại và không tăng trong năm 2026.
• Người lớn sống chung (ví dụ: vợ/chồng): 506 euro/người/tháng.
• Người trưởng thành sống chung (ví dụ: con cái): 451 euro/tháng.
• Thanh thiếu niên 14–17 tuổi: 471 euro/tháng.
• Trẻ em 6–13 tuổi: 390 euro/tháng.
• Trẻ em dưới 6 tuổi: 357 euro/tháng.

Như vậy, trong giai đoạn chuyển từ Bürgergeld sang Grundsicherung từ đầu năm 2026, mức trợ cấp tiêu chuẩn được giữ ổn định và không tăng so với 2025 do Chính phủ quyết định “nullrunde” (giữ nguyên) trong bối cảnh đánh giá lạm phát và cơ chế tính toán trợ cấp.

Lưu ý: Khi Grundsicherung chính thức áp dụng đầy đủ theo luật mới, mức này có thể được điều chỉnh theo quyết định cuối cùng của Bundestag và Bundesrat; tuy nhiên các nguồn hiện có đều cho thấy chính sách vẫn giữ nguyên mức trợ cấp cơ bản hiện nay trong giai đoạn đầu của năm 2026.