Đặc sản OCOP “lên ngôi” trong giỏ quà Tết

Việt Nam – Những năm gần đây, giỏ quà Tết trên thị trường không còn đơn thuần là sự kết hợp của bánh kẹo, rượu, trà nhập khẩu như trước. Thay vào đó, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã chủ động đưa các sản phẩm OCOP vào giỏ quà, tạo nên diện mạo mới cho thị trường quà biếu dịp đầu năm. Xu hướng này vừa đáp ứng nhu cầu tìm kiếm món quà mang đậm bản sắc vùng miền, vừa mở ra cơ hội tiêu thụ bền vững cho nông sản địa phương.​

Tại các tỉnh miền Tây, không khí chuẩn bị Tết bắt đầu rộn ràng từ rất sớm. Những làng nghề làm khô cá, mứt trái cây, bánh phồng, rượu nếp… vốn đã quen thuộc, nay được tiếp sức bởi chương trình OCOP, giúp sản phẩm có bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc rõ ràng hơn. Nhiều hợp tác xã cho biết, nhờ đạt chuẩn OCOP, sản phẩm của họ đã dễ dàng vào siêu thị, cửa hàng tiện lợi và được các doanh nghiệp lựa chọn để thiết kế giỏ quà Tết với số lượng lớn.​

Các giỏ quà Tết OCOP hiện đa dạng cả về mức giá lẫn cách phối hợp sản phẩm. Có những giỏ quà chỉ gồm các đặc sản của một địa phương như Hậu Giang, Cần Thơ, Sóc Trăng; cũng có những giỏ quà được “mix” sản phẩm từ nhiều tỉnh trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tạo cảm giác như mang cả hương vị miền Tây về sum họp ngày xuân. Bên cạnh yếu tố đẹp mắt, các đơn vị cung cấp còn chú trọng câu chuyện đằng sau mỗi món quà: đó có thể là sản phẩm của một làng nghề trăm năm, một hợp tác xã do nông dân lập nên, hay một mô hình khởi nghiệp nông nghiệp sạch.​

Trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, nhiều doanh nghiệp trẻ đã chủ động giới thiệu giỏ quà Tết OCOP với phong cách hiện đại. Người tiêu dùng có thể dễ dàng đặt mua giỏ quà gồm khô cá lóc, mứt xoài, mứt khóm, hạt điều rang muối, mật ong rừng, trà thảo mộc… tất cả đều được chứng nhận OCOP. Điểm chung là từng sản phẩm đều có câu chuyện, có nơi chốn rõ ràng, khác hẳn với những món hàng trôi nổi, không nhãn mác trước đây. Điều này không chỉ giúp người mua yên tâm về chất lượng, mà còn khiến món quà mang ý nghĩa “mua uy tín, tặng niềm tin”.​

Các hợp tác xã, tổ hợp tác ở miền Tây cho biết sức mua giỏ quà Tết OCOP tăng rõ rệt so với những năm chưa tham gia chương trình. Nhiều đơn vị nhận được đơn hàng từ các doanh nghiệp ở Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh đặt mua giỏ quà làm quà tặng đối tác, nhân viên. Có cơ sở cho hay, ngay từ giữa tháng Chạp đã chốt gần như toàn bộ đơn hàng, phải tăng ca đóng gói để kịp giao. Sự dịch chuyển này góp phần giải quyết đầu ra cho nông sản, giúp người sản xuất an tâm tái đầu tư cho vụ sau.​

Một trong những yếu tố giúp đặc sản OCOP “lên ngôi” trong dịp Tết là sự thay đổi thói quen của người tiêu dùng. Sau đại dịch, nhiều người quan tâm hơn đến nguồn gốc thực phẩm, ưu tiên sản phẩm sạch, có chứng nhận, đồng thời muốn ủng hộ nông dân và doanh nghiệp trong nước. Tâm lý “ăn Tết xanh”, “Tết an toàn” trở nên phổ biến, kéo theo việc sàng lọc kỹ hơn khi chọn quà biếu. Một giỏ quà được giới thiệu rõ vùng trồng, quy trình chế biến, chứng nhận chất lượng… được đánh giá cao hơn hẳn so với giỏ quà chỉ chú trọng hình thức.​

Cùng với đó, bản thân chương trình OCOP đã tạo sức bật cho câu chuyện thương hiệu địa phương. Khi một loại khô cá, mứt trái cây hay rượu gạo được công nhận OCOP, sản phẩm không chỉ dừng ở phạm vi chợ làng hay cửa hàng nhỏ lẻ, mà có cơ hội bước vào những kênh phân phối chuyên nghiệp. Nhiều địa phương miền Tây tận dụng dịp Tết để tổ chức hội chợ, tuần lễ giới thiệu đặc sản OCOP, kết nối với nhà phân phối, doanh nghiệp quà tặng. Những cuộc gặp gỡ này giúp sản phẩm “bắt tay” với thị trường cả nước, thay vì chỉ xoay vòng trong phạm vi địa phương.​

Từ góc độ doanh nghiệp, việc chọn đặc sản OCOP cho giỏ quà Tết còn là cách thể hiện trách nhiệm xã hội. Thay vì đặt mua quà nhập khẩu với giá trị gia tăng chảy ra nước ngoài, họ ưu tiên những sản phẩm góp phần nâng thu nhập cho nông dân, thợ làng nghề, phụ nữ nông thôn. Nhiều doanh nghiệp chia sẻ, việc tặng quà Tết OCOP cũng giúp họ kể một câu chuyện gần gũi hơn với đối tác: câu chuyện về vùng đất, con người, hành trình nỗ lực nâng tầm nông sản Việt. Đây là chất liệu tốt để xây dựng hình ảnh doanh nghiệp gắn với phát triển bền vững.​

Tuy vậy, để giỏ quà Tết OCOP phát triển bền vững, các chuyên gia cho rằng vẫn còn không ít việc phải làm. Thách thức lớn nhất là đảm bảo chất lượng đồng đều khi sản lượng tăng đột biến vào dịp cao điểm. Một số hợp tác xã mới tham gia thị trường quà Tết chưa có nhiều kinh nghiệm trong thiết kế bao bì, câu chuyện thương hiệu, kênh phân phối. Nếu không theo kịp xu hướng thị hiếu, sản phẩm dù chất lượng vẫn khó cạnh tranh với những giỏ quà được đầu tư bài bản từ hình thức đến trải nghiệm mua hàng.​

Bên cạnh đó, thị trường cũng cần cơ chế giám sát tốt hơn để tránh tình trạng lợi dụng nhãn OCOP để “đánh lận con đen”, gắn mác đặc sản cho sản phẩm không rõ nguồn gốc. Người tiêu dùng khi chọn mua giỏ quà Tết OCOP được khuyến nghị nên ưu tiên kênh chính thống như siêu thị, cửa hàng đặc sản uy tín, website chính thức của doanh nghiệp, hợp tác xã. Việc kiểm tra kỹ tem, nhãn, mã truy xuất nguồn gốc trước khi quyết định cũng là bước đơn giản nhưng cần thiết để bảo vệ quyền lợi chính mình.​

Dù còn những hạn chế cần khắc phục, không thể phủ nhận rằng làn sóng giỏ quà Tết từ đặc sản OCOP đang góp phần làm phong phú thêm lựa chọn cho người tiêu dùng. Từ những sản phẩm tưởng chừng chỉ gắn với chợ quê, nhiều đặc sản miền Tây nay đã xuất hiện trong các giỏ quà sang trọng, có mặt trên bàn trà ngày Tết của các gia đình thành thị. Khi người mua ngày càng coi trọng giá trị văn hóa và câu chuyện phía sau món quà, cơ hội cho đội ngũ làm OCOP cũng ngày càng rộng mở.​

Nếu xu hướng này tiếp tục được duy trì và nâng chất, giỏ quà Tết OCOP hoàn toàn có thể trở thành một “thương hiệu” riêng trên thị trường quà biếu. Không chỉ là món quà trao tay ngày đầu năm, đó còn là cầu nối đưa người nhận đến gần hơn với hương vị ruộng đồng, với nỗ lực đổi mới của người nông dân và doanh nghiệp trong nước. Từ một chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn, OCOP đang dần khẳng định vai trò trong đời sống tiêu dùng đô thị, bắt đầu từ những giỏ quà Tết giản dị nhưng giàu ý nghĩa.​