Cuộc đấu tỷ đô giữa Elon Musk và Ryanair

Châu Âu – Ông chủ Tesla và SpaceX, Elon Musk, lại một lần nữa khiến thị trường tài chính châu Âu dậy sóng khi công khai đe dọa thâu tóm hãng hàng không giá rẻ lớn nhất châu Âu, Ryanair, chỉ sau một cuộc khẩu chiến trên mạng và trên truyền thông. Từ một tranh luận mang tính kỹ thuật, câu chuyện nhanh chóng biến thành màn so găng quyền lực và cái tôi giữa hai trong số những CEO nổi tiếng và gây tranh cãi nhất thế giới.​

Tối đầu tuần, trên nền tảng X do chính mình sở hữu, Musk mở một cuộc thăm dò ý kiến với câu hỏi liệu ông có nên mua lại Ryanair hay không. Đến khoảng 21 giờ, đã có khoảng 250.000 tài khoản tham gia bỏ phiếu, với kết quả áp đảo: 79% người dùng chọn phương án “mua”. Chỉ một động thái mang tính “thăm dò” như vậy cũng đủ để đẩy câu chuyện từ mức tin đồn thành mối đe dọa mà thị trường phải tính tới một cách nghiêm túc.​

Phản ứng của thị trường chứng khoán đến rất nhanh. Cổ phiếu Ryanair tăng vọt, có thời điểm tăng hơn 5% trong phiên, khi giới đầu tư bắt đầu đặt cược vào khả năng xuất hiện một đề nghị mua lại với mức giá cao hơn đáng kể so với giá thị trường. Trong các thương vụ thâu tóm, người muốn mua thường phải trả “phí kiểm soát” – trả giá cao hơn để thuyết phục cổ đông bán lại, và viễn cảnh đó khiến không ít nhà đầu tư ngắn hạn sẵn sàng đổ tiền vào cổ phiếu Ryanair.​

Hiện Ryanair được định giá trên thị trường khoảng 30 tỷ euro, trong khi theo ước tính của Forbes, giá trị tài sản ròng của Musk vào thời điểm hiện tại lên tới khoảng 670 tỷ euro. Về lý thuyết, đây không phải là một thương vụ ngoài tầm với của tỷ phú Mỹ nếu ông thực sự nghiêm túc, cho dù thực tế pháp lý, cạnh tranh và chính trị tại châu Âu chắc chắn sẽ tạo ra vô số rào cản.​

Cộng đồng mạng trên X nhanh chóng nắm bắt cơ hội để biến câu chuyện thành một màn giải trí. Người dùng thi nhau đề xuất tên mới cho Ryanair trong trường hợp Musk ra tay thâu tóm, với những cái tên hài hước như ElonAir hay X Air, gợi nhớ đến thương vụ đổi tên Twitter thành X trước đây. Những màn “chơi chữ” này càng góp phần biến một động thái có vẻ bốc đồng thành chủ đề nóng kết hợp giữa tài chính, công nghệ và văn hóa mạng.​

Đằng sau sự ồn ào là một cuộc khẩu chiến escalates giữa Musk và CEO Ryanair, Michael O’Leary, bắt nguồn từ câu chuyện tưởng như rất chuyên môn: internet trên máy bay. O’Leary, vị giám đốc điều hành nổi tiếng thẳng thắn và ưa phát ngôn gây sốc, tuyên bố trên truyền thông rằng ông không có ý định lắp đặt hệ thống internet vệ tinh Starlink của Musk trên đội bay của Ryanair. Lý do mà ông đưa ra rất cụ thể: ăng-ten Starlink quá nặng, làm tăng lực cản, khiến tiêu thụ nhiên liệu cao hơn và theo tính toán nội bộ có thể làm phát sinh thêm tới 250 triệu USD chi phí mỗi năm.​

Musk lập tức phản pháo trên X theo đúng phong cách quen thuộc. Ông cho rằng O’Leary “bị thông tin sai lệch” và cảnh báo Ryanair sẽ đánh mất hành khách vào tay các hãng hàng không khác lựa chọn lắp đặt Starlink, ví dụ như Lufthansa – hãng đã công bố kế hoạch triển khai internet tốc độ cao trên máy bay cùng đối tác của Musk. Thông điệp không chỉ mang tính phản biện kỹ thuật, mà còn là lời nhắn rằng bỏ qua Starlink đồng nghĩa với tụt hậu trong cuộc cạnh tranh về trải nghiệm khách hàng.​

O’Leary không phải kiểu người im lặng trước những lời chỉ trích như vậy. Trên đài phát thanh Newstalk ở Ireland, ông đáp trả bằng những từ ngữ đầy tính khiêu khích, nói rằng ông “chẳng thèm bận tâm” đến Elon Musk và gọi tỷ phú này là “một kẻ ngốc – rất giàu, nhưng vẫn là một kẻ ngốc”. Câu nói ngay lập tức được trích dẫn lại trên nhiều nền tảng và trở thành tia lửa mới cho cuộc đấu khẩu giữa hai bên.​

Musk tiếp tục nâng cấp mức độ đối đầu, gọi O’Leary là “kẻ ngốc hoàn toàn” và thậm chí tuyên bố rằng ông này “nên bị sa thải”. Động thái mở cuộc thăm dò ý kiến về việc mua lại Ryanair vì thế không chỉ là lời đe dọa tài chính, mà còn là đòn đánh trực diện vào vị thế cá nhân của O’Leary trong mắt cổ đông và dư luận. Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy đây là một kế hoạch thâu tóm đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, việc một người có tiềm lực tài chính khổng lồ công khai nói về khả năng mua lại chắc chắn khiến ban lãnh đạo Ryanair không thể xem nhẹ.​

Câu chuyện lần này cũng gợi nhớ đến phong cách “đùa như thật” mà Musk đã thể hiện nhiều lần trước đây. Ngay sau khi mua Twitter ba năm về trước, ông từng viết trên nền tảng này rằng “tiếp theo tôi sẽ mua Coca-Cola để cho cocaine trở lại trong đó”, một câu nói gây bão mạng và trở thành một trong những bài đăng được thích nhiều nhất trong lịch sử nền tảng, dù dĩ nhiên không hề dẫn tới một thương vụ mua lại tập đoàn đồ uống. Chính kiểu phát ngôn nửa đùa nửa thật đó khiến mỗi phát biểu mới của Musk đều đặt thị trường vào trạng thái lưỡng lự giữa coi là trò đùa hay chuẩn bị cho một kịch bản nghiêm túc.​

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp và quy định thị trường, việc một cá nhân có sức ảnh hưởng như Musk chỉ bằng một cuộc khảo sát trên mạng đã có thể làm dịch chuyển mạnh giá cổ phiếu của một doanh nghiệp niêm yết tiếp tục đặt ra những câu hỏi khó. Giới quản lý thị trường chứng khoán châu Âu trong những năm gần đây đã nhiều lần thảo luận về việc liệu các phát ngôn kiểu này có thể được coi là thao túng thị trường hay không, nhất là khi người nói có tiền sử ra quyết định bất ngờ sau những “trò đùa” trên mạng.​

Dù vậy, cho đến lúc này, chưa có dấu hiệu cho thấy Musk đã có các bước đi pháp lý cụ thể để tiến tới một lời chào mua chính thức đối với Ryanair. Thị trường dường như đang xem động thái mới nhất như một sự kết hợp giữa chiến thuật gây sức ép và dựng lên một “show” truyền thông đúng phong cách Musk: gây tranh cãi, thu hút sự chú ý, khiến tên tuổi và các dự án của ông tiếp tục xuất hiện dày đặc trên mặt báo và mạng xã hội.​

Góc nhìn cho người Việt đi lại và sinh sống tại châu Âu

Với hành khách Việt thường xuyên bay trong khu vực châu Âu, đặc biệt là những người sử dụng các hãng hàng không giá rẻ để di chuyển giữa Đức, Ireland và các nước EU khác, cuộc đấu giữa Musk và Ryanair không chỉ là một câu chuyện giải trí. Nếu trong tương lai các hãng hàng không buộc phải đầu tư mạnh vào hạ tầng internet vệ tinh tốc độ cao trên máy bay, chi phí tăng thêm có thể được tính vào giá vé, ảnh hưởng trực tiếp tới túi tiền của cộng đồng du học sinh, lao động và người Việt định cư tại châu Âu.​

Mặt khác, việc những tập đoàn công nghệ như SpaceX đẩy mạnh cung cấp dịch vụ internet, kể cả trong lĩnh vực hàng không, có thể mang lại lợi ích cho người Việt làm việc trong các ngành liên quan đến kỹ thuật hàng không, viễn thông, công nghệ thông tin tại Đức và các nước châu Âu. Cạnh tranh giữa các hãng như Ryanair, Lufthansa hay những đối thủ khác trong việc nâng cấp dịch vụ trên chuyến bay cũng gián tiếp nâng chất lượng trải nghiệm cho hành khách, trong đó có cộng đồng người Việt đang ngày càng di chuyển nhiều hơn trong nội khối EU.