Pháp khước từ hội đồng Gaza, Trump dọa đánh thuế rượu vang 200%​

CH Pháp – Quyết định nói không của Paris với Hội đồng Hòa bình Dải Gaza do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng đang đẩy quan hệ Pháp – Mỹ vào một phép thử mới, khi Nhà Trắng lập tức đáp trả bằng lời đe dọa đánh thuế trừng phạt lên tới 200% đối với rượu vang và sâm panh Pháp. Diễn biến này không chỉ phản ánh khác biệt về cách tiếp cận đối với cuộc xung đột Gaza, mà còn cho thấy những toan tính chiến lược phía sau các công cụ kinh tế được Washington sử dụng để gây sức ép với đồng minh.​

Phép thử mới trong quan hệ Paris – Washington​
Ngày 19-1 theo giờ Mỹ, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẵn sàng áp thuế 200% lên rượu vang và sâm panh của Pháp, ngay sau khi Paris phát tín hiệu không tham gia Hội đồng Hòa bình Dải Gaza. Phát biểu với giọng điệu gây sức ép, ông Trump nhấn mạnh “sẽ áp thuế 200% lên rượu vang và sâm panh của ông ấy, và rồi ông ấy sẽ tham gia, nhưng cũng có thể là không”, ám chỉ trực tiếp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.​

Lời đe dọa đánh thẳng vào ngành rượu vang và sâm panh – biểu tượng của hình ảnh và lợi ích kinh tế Pháp – cho thấy Nhà Trắng muốn biến thương mại thành đòn bẩy để buộc Paris phải cân nhắc lại vị thế. Trong bối cảnh hai bên vốn đã có nhiều bất đồng về thương mại, quốc phòng và chính sách Trung Đông, “quân bài thuế quan” được Trump sử dụng một lần nữa như một thông điệp rằng từ chối tham gia sáng kiến do Washington dẫn dắt sẽ phải trả giá.​

Hội đồng Hòa bình Dải Gaza do Mỹ dẫn dắt​
Ngày 16-1, Tổng thống Trump chính thức công bố Hội đồng Hòa bình Dải Gaza – một cơ chế mới được thiết kế để triển khai kế hoạch 20 điểm của ông đối với vùng lãnh thổ này. Theo mô hình được xây dựng, cơ chế hoạt động của hội đồng chia thành ba tầng quyền lực, trong đó Mỹ nắm vai trò chi phối rõ rệt.​

Nhà Trắng mô tả hội đồng như công cụ trung tâm cho “giai đoạn hai” của sáng kiến chấm dứt xung đột tại Gaza, với tham vọng gom các nguồn lực tài chính, chính trị và an ninh dưới một khung điều phối do Washington kiểm soát. Ít nhất 60 quốc gia đã nhận được lời mời tham gia, và danh sách vẫn tiếp tục mở, phản ánh nỗ lực phủ rộng ảnh hưởng của Mỹ và tạo tính chính danh quốc tế cho mô hình này.​

Điều lệ gây tranh cãi với ghế “thường trực” 1 tỉ USD​
Một trong những điểm gây chú ý nhất trong điều lệ hoạt động là quy định các quốc gia thành viên chỉ có nhiệm kỳ tối đa ba năm. Tuy nhiên, điều lệ mở ra ngoại lệ cho những nước sẵn sàng đóng góp ngay 1 tỉ USD trong năm đầu tiên, qua đó đổi lấy vị trí “thường trực” trong hội đồng.​

Cách thiết kế này lập tức làm dấy lên câu hỏi về tính công bằng và minh bạch, bởi ghế có ảnh hưởng lâu dài lại gắn trực tiếp với khả năng chi trả tài chính. Đối với nhiều nước, đặc biệt là các đồng minh truyền thống ở châu Âu vốn nhạy cảm với việc “tư nhân hóa” các cơ chế quốc tế, việc gắn quyền lực với mức đóng góp như vậy dễ bị nhìn nhận là thương mại hóa một tiến trình vốn phải dựa trên luật pháp và đồng thuận đa phương.​

Lý do Paris nói “không”​
Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot lên tiếng khẳng định Paris “không thể chấp nhận” tham gia hội đồng ở thời điểm hiện tại. Ông cho rằng điều lệ mà Washington đưa ra đã vượt xa khuôn khổ các cơ chế tái thiết Gaza từng được Liên Hiệp Quốc phê chuẩn, đồng thời không phù hợp với những cam kết quốc tế mà Pháp đang theo đuổi.​

Quan điểm này phản ánh sự thận trọng của Paris trước một cấu trúc mà Mỹ giữ vai trò áp đảo, trong khi các thiết chế đa phương hiện hữu của Liên Hiệp Quốc bị đặt ra bên lề. Là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, Pháp có truyền thống đề cao vai trò của luật pháp quốc tế và các cơ chế đa phương, do đó việc tham gia một hội đồng mới với điều lệ gây tranh cãi có thể làm suy yếu lập trường nhất quán mà Paris lâu nay xây dựng.​

Nga được mời, Canada lưỡng lự​
Trong khi Pháp công khai bày tỏ sự không đồng thuận, một số lãnh đạo khác – trong đó có Tổng thống Nga Vladimir Putin – xác nhận đã nhận được lời mời tham gia hội đồng của ông Trump. Việc Moscow được mời vào một cơ chế do Washington dẫn dắt cho thấy Nhà Trắng muốn mở rộng “vòng tròn” để tăng trọng lượng ngoại giao, dù quan hệ Mỹ – Nga vẫn đầy căng thẳng.​

Ở Bắc Mỹ, Canada cũng được nhìn nhận là một đối tác tiềm năng cho mô hình này, nhưng phản ứng từ Ottawa đến nay vẫn rất dè dặt. Một nguồn tin chính phủ cho biết Canada sẽ không chi 1 tỉ USD để đổi lấy vị trí thường trực, dù trước đó Thủ tướng Mark Carney từng phát tín hiệu sẵn sàng xem xét lời mời.​

Sức ép dư luận và bài toán hình ảnh​
Việc Pháp tuyên bố từ chối trong khi Mỹ ráo riết vận động các nước tham gia tạo nên một hình ảnh đối nghịch: Washington đẩy nhanh một cơ chế mới, còn Paris chọn đứng ngoài để duy trì khoảng cách an toàn. Đối với Điện Élysée, tham gia một cấu trúc mà Mỹ nắm lợi thế áp đảo sẽ khiến Pháp bị cuốn vào những tính toán chính trị nội bộ của Washington, đặc biệt trong bối cảnh Trump vốn nổi tiếng với phong cách ngoại giao cứng rắn và sẵn sàng dùng biện pháp trừng phạt kinh tế.​

Ngược lại, Nhà Trắng khó chấp nhận kịch bản một đồng minh quan trọng ở châu Âu công khai đứng ngoài, bởi điều đó có thể làm suy giảm tính chính danh quốc tế của Hội đồng Hòa bình Dải Gaza. Trong bối cảnh đó, lời đe dọa áp thuế 200% không chỉ nhằm vào ngành rượu vang, mà còn là tín hiệu gửi tới các nước khác đang cân nhắc lập trường: từ chối Washington có thể phải đối mặt với cái giá cụ thể.​

Thuế quan như công cụ gây áp lực​
Việc nhắm mục tiêu vào rượu vang và sâm panh gợi nhớ những lần Trump dùng thuế quan trong nhiệm kỳ trước để gây sức ép với đối tác, từ châu Âu đến Trung Quốc. Ngành rượu vang Pháp không chỉ là trụ cột xuất khẩu mà còn là biểu tượng văn hóa, vì vậy việc bị đánh thuế cao tại thị trường Mỹ sẽ tạo áp lực không nhỏ lên Paris về cả kinh tế lẫn chính trị nội bộ.​

Tuy nhiên, sử dụng thuế quan để xử lý bất đồng chính trị – nhất là liên quan đến một cơ chế hòa bình – có nguy cơ làm sâu thêm chia rẽ giữa Mỹ và các đồng minh, vốn đã tồn tại nhiều khác biệt trong cách tiếp cận các hồ sơ nóng toàn cầu. Đối với các nước châu Âu khác, động thái này cũng là lời nhắc rằng tham gia hay không tham gia hội đồng mới sẽ không chỉ là câu chuyện nguyên tắc, mà còn gắn với những rủi ro kinh tế khó lường.​

Tương lai bất định của Hội đồng Hòa bình Gaza​
Trong khi Nhà Trắng nỗ lực mở rộng danh sách thành viên, sự dè dặt của nhiều nước, đặc biệt là những đồng minh quan trọng, cho thấy con đường hình thành và vận hành hội đồng sẽ không bằng phẳng. Việc thiết kế cấu trúc quyền lực bất cân xứng và gắn ghế thường trực với mức đóng góp tài chính khổng lồ khiến một số chính phủ lo ngại về tiền lệ cho các cơ chế quốc tế trong tương lai.​

Đối với Pháp, lựa chọn đứng ngoài ở thời điểm hiện tại cho phép Paris giữ thế chủ động, tránh bị kéo vào một mô hình chưa rõ hiệu quả, đồng thời giữ vững cam kết với những khuôn khổ do Liên Hiệp Quốc dẫn dắt. Nhưng nếu Hội đồng Hòa bình Dải Gaza dần thu hút được nhiều nước và tạo ra tác động thực tế trên chiến trường lẫn bàn đàm phán, Paris sẽ phải tính toán lại cán cân giữa nguyên tắc và lợi ích chiến lược.​

Trong ngắn hạn, lời đe dọa áp thuế 200% của Trump khó có thể khiến Pháp lập tức thay đổi lập trường, nhưng đủ để đặt thêm sức ép lên các cuộc thảo luận hậu trường giữa hai bên. Từ góc nhìn rộng hơn, câu chuyện hội đồng Gaza đang trở thành phép thử cho cả vai trò lãnh đạo của Mỹ trong việc định hình các cơ chế hòa bình mới, lẫn khả năng các đồng minh châu Âu bảo vệ nguyên tắc đa phương trong một trật tự quốc tế nhiều biến động.​