Tranh luận về lệnh cấm burka trong trường học Berlin

Berlin & Brandenburg – Phụ nữ và trẻ em gái che kín mặt bằng burka hoặc niqab đã xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố Berlin, từ các khu dân cư đến những cuộc tuần hành tôn giáo. Nhiều nhà giáo dục và chính trị gia cảnh báo rằng đây chỉ là vấn đề thời gian trước khi hình ảnh đó bước vào trong lớp học, đặt ra câu hỏi khó về ranh giới giữa tự do tôn giáo, bình đẳng giới và các nguyên tắc sư phạm.

Diễn đàn chính trị hiện tại là Hạ viện Berlin, nơi đang thảo luận về một đề nghị sửa đổi luật trường học do nhóm nghị sĩ AfD đưa ra. Điểm mấu chốt của đề nghị là trao quyền rõ ràng cho các trường được cấm mọi hình thức che kín mặt đối với học sinh trong khuôn viên nhà trường, điều mà luật hiện hành không quy định cụ thể nên khó áp dụng trong thực tế. AfD lập luận rằng cần có cơ sở pháp lý minh bạch để hiệu trưởng và giáo viên có thể hành động khi đối diện với những trường hợp học sinh trùm kín mặt hoàn toàn.

Lập luận của AfD xoay quanh yêu cầu cốt lõi của hoạt động dạy và học: giao tiếp trực tiếp, cởi mở giữa giáo viên và học sinh. Họ nhấn mạnh rằng việc nhận diện biểu cảm khuôn mặt là một phần trung tâm trong tương tác sư phạm, trong phản hồi qua lại cũng như trong việc xây dựng lòng tin. Một khuôn mặt bị che kín, theo họ, phá vỡ nền tảng này và khiến cho giáo viên khó đánh giá được trạng thái cảm xúc, mức độ hiểu bài hay sự căng thẳng tâm lý của học sinh.

Nhiều bang khác của Đức đã đi trước Berlin trong vấn đề này. Các bang Baden-Württemberg, Bavaria, Hamburg và Lower Saxony đã sửa đổi luật giáo dục để cho phép cấm che kín mặt trong trường học, ít nhất là trong lớp học và trong giờ học chính thức. Ở Hamburg, việc vi phạm quy định về che mặt trong trường thậm chí có thể dẫn đến xử phạt hành chính, cho thấy cách tiếp cận cứng rắn hơn đối với biểu tượng tôn giáo bị xem là cực đoan.

Tuy vậy, triển vọng đề nghị của AfD được thông qua ở Berlin lại khá ảm đạm. Dự kiến, đề xuất sẽ được đưa ra thảo luận tại Ủy ban Giáo dục, Thanh niên và Gia đình vào ngày 16 tháng 4, nhưng nhiều khả năng sẽ bị bác bỏ bởi đa số nghị sĩ thuộc các đảng khác như SPD, CDU, Xanh và Cánh tả. Trên thực tế, các sáng kiến lập pháp do AfD đưa ra thường bị từ chối theo phản xạ chính trị, bất kể nội dung cụ thể, vì các đảng còn lại muốn giữ khoảng cách rõ rệt với đảng này.

Từ góc nhìn phê bình, Gunnar Schupelius cho rằng thái độ đó là nguy hiểm vì né tránh một vấn đề nhạy cảm đang trở nên ngày càng rõ rệt trên đường phố Berlin. Ông cảnh báo về một quá trình “Hồi giáo hóa” đang diễn ra, thể hiện qua việc ngày càng nhiều phụ nữ và trẻ em gái xuất hiện trong trang phục choàng đen che kín người, kèm mạng che mặt chỉ chừa mắt. Nếu các chính trị gia tiếp tục làm ngơ, ông lo ngại rằng khi hiện tượng này xuất hiện trong trường học, ban giám hiệu sẽ rơi vào tình thế không có công cụ pháp lý để xử lý.

Tranh luận về burka trong trường học không chỉ là câu chuyện kỷ luật nội quy. Schupelius liên hệ việc che kín mặt với một dạng cực đoan tôn giáo trong Hồi giáo, nơi phụ nữ bị buộc phải ẩn mình hoàn toàn khỏi không gian công cộng. Theo ông, điều này không chỉ mâu thuẫn với những giá trị bình đẳng giới mà nước Đức cam kết, mà còn xung đột trực tiếp với tinh thần của Hiến pháp cơ bản, vốn bảo vệ phẩm giá, quyền tự do và sự tự chủ của phụ nữ.

Từ đó, ông đưa ra kết luận cứng rắn: nếu nhà nước và giới chính trị không hành động chống lại hình thức che mặt cực đoan này trong không gian công, đặc biệt là trong trường học, thì trên thực tế, họ đang chấp nhận một thực trạng vi hiến. Theo cách nhìn này, việc để burka hoặc niqab bước vào lớp học không còn là biểu hiện khoan dung tôn giáo, mà trở thành sự nhượng bộ trước những chuẩn mực áp đặt lên phụ nữ, đi ngược lại những nguyên tắc căn bản của nền dân chủ Đức.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra cho Berlin là: có nên chờ đến khi những tranh cãi nổ ra ngay trong sân trường, hay chủ động điều chỉnh luật để các hiệu trưởng có công cụ hành động rõ ràng ngay từ đầu. Việc các bang khác đã sửa luật cho thấy hướng đi khả thi về mặt pháp lý, nhưng ở Berlin, quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc các đảng truyền thống có dám tách nội dung khỏi người đề xuất, để thảo luận một cách tỉnh táo, hay tiếp tục bác bỏ tất cả chỉ vì cái tên AfD gắn phía trước.