Rùa sống sót dưới sàn nhà sau một thập kỷ

Brasil – Một con rùa cạn vừa được phát hiện vẫn còn sống sau gần một thập kỷ mắc kẹt dưới sàn nhà kho của một gia đình ở thị trấn Itacajá, bang Tocantins, Brazil, khiến dư luận quốc tế sửng sốt trước sức bền sinh học khó tin của loài vật tưởng như hiền lành và chậm chạp này. Trong lúc sửa chữa, gia đình đập nền khu nhà phụ ở phía sau thì phát hiện con rùa nằm trong lớp móng bê tông, nơi vốn được thiết kế kín, không có lối ra vào rõ ràng cho động vật. Theo chia sẻ của người vợ, công trình này được xây dựng gần 10 năm trước, và họ tin rằng con rùa đã lọt xuống khu vực nền móng ngay trong quá trình thi công mà không ai nhận ra.​

Thông tin ban đầu từ gia đình cho thấy họ từng nuôi rùa và có thời điểm không còn thấy bóng dáng con vật đâu, nhưng phán đoán tự nhiên là nó đã thất lạc hoặc chết đi do tuổi tác hoặc tai nạn. Chỉ đến khi những viên gạch nền bị bóc tách, lớp bê tông bị đập bỏ, sự thật “bị chôn vùi” suốt gần một thập kỷ mới lộ diện, với hình ảnh con rùa vẫn còn sinh tồn trong không gian tối tăm, ẩm thấp và chật hẹp. Đoạn video ghi lại khoảnh khắc giải cứu nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, gây tranh luận sôi nổi về khả năng chịu đựng và thích nghi cực hạn của loài rùa, đồng thời đặt ra không ít câu hỏi về trách nhiệm của con người với những sinh linh sống phụ thuộc vào mình.​

Các nhà sinh học địa phương nhận định đây nhiều khả năng là một cá thể rùa chân vàng (Chelonoidis denticulata), loài phân bố rộng tại khu vực Nam Mỹ, vốn nổi tiếng với tốc độ trao đổi chất chậm và khả năng chịu đói, chịu khát dài ngày. Cấu trúc sinh lý của rùa chân vàng cho phép chúng sống trong điều kiện thiếu thức ăn lâu hơn nhiều loài động vật có vú cùng kích thước, bởi mọi hoạt động tiêu hao năng lượng diễn ra rất dè xẻn. Việc sinh tồn trong nền móng kín gần 10 năm, theo phân tích của chuyên gia, có thể dựa trên sự kết hợp của nhiều yếu tố: độ ẩm thẩm thấu qua các khe nhỏ, lượng oxy ít nhưng vẫn đủ, côn trùng và sinh vật nhỏ làm nguồn dinh dưỡng tối thiểu.​

Một số nhà khoa học còn nhắc đến khả năng “ngủ hè” (aestivation), trạng thái mà một số loài bò sát rơi vào khi môi trường khô nóng hoặc khắc nghiệt, giúp cơ thể giảm tối đa hoạt động sinh học để tiết kiệm năng lượng. Trong trường hợp con rùa ở Itacajá, các giai đoạn hoạt động cực ít xen kẽ với những thời kỳ lịm đi kéo dài có thể là chìa khóa giúp nó kéo dài sự sống trong bóng tối. Dù vậy, kể cả với các giả thuyết khoa học hiện có, việc một cá thể rùa cụ thể trụ được gần một thập kỷ trong điều kiện hạn chế như vậy vẫn được coi là trường hợp hiếm gặp, khó có thể coi là “bình thường” trong tự nhiên.​

Sau khi được đưa ra khỏi nền nhà, con rùa có dấu hiệu rất nhạy cảm với ánh sáng, buộc gia đình phải hạn chế đưa nó ra nắng trực tiếp. Việc bị cách ly với môi trường tự nhiên lâu năm, không có nhịp ngày đêm, không trải nghiệm biến đổi thời tiết, có thể đã khiến mọi giác quan của nó trở nên mong manh, dễ bị tổn thương khi trở lại thế giới bên ngoài. Viện Thiên nhiên Tocantins đã đề nghị gia đình liên hệ để tiếp nhận và chăm sóc, với kế hoạch đánh giá sức khỏe, phục hồi dần và xem xét khả năng chuyển đến khu bảo tồn phù hợp.​

Câu chuyện ở Itacajá không chỉ là một tin lạ về thế giới động vật, mà còn là phép thử đối với cách con người đối xử với những sinh vật sống chung trong không gian của mình. Trong nhiều gia đình, thú nuôi thường được coi là “thành viên” nhưng việc quản lý, che chắn công trình, đảm bảo an toàn cho vật nuôi hiếm khi được tính toán kỹ khi xây dựng, sửa chữa nhà cửa. Trường hợp con rùa bị mắc kẹt dưới sàn cho thấy chỉ một sơ suất nhỏ trong quá trình thi công – như không kiểm tra kỹ trước khi đổ nền, không rào chắn khu vực đang xây – có thể biến thành bản án kéo dài nhiều năm cho một sinh mạng phụ thuộc hoàn toàn vào con người.​

Từ góc độ đạo đức, đây là lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng quan hệ giữa con người và động vật nuôi không chỉ dừng ở việc cho ăn, chăm sóc, mà còn bao gồm trách nhiệm bảo vệ chúng khỏi những rủi ro do chính các hoạt động của con người tạo ra. Trong bối cảnh đô thị hóa và xây dựng dày đặc, nhiều không gian sống của động vật bị chia cắt, biến dạng, khiến chúng dễ bị kẹt lại trong hố móng, ống cống, trần nhà hoặc các cấu trúc kín khác nếu chủ nhà thiếu thận trọng. Câu chuyện của con rùa ở Brazil là ví dụ dễ thấy về việc chỉ một quyết định xây thêm nhà kho, nếu thiếu kiểm tra và giám sát, có thể biến nơi trú ngụ dự kiến thành “hầm giam” vô ý thức.​

Về phía cộng đồng, phản ứng trên mạng xã hội cho thấy tâm lý vừa tò mò, vừa cảm thông, nhưng cũng tồn tại xu hướng lãng mạn hóa sự việc, biến câu chuyện sinh tồn thành “phép màu” thuần túy. Cách tiếp cận này có thể khiến công chúng bỏ qua những câu hỏi quan trọng hơn: điều gì đã khiến con rùa bị bỏ lại, ai chịu trách nhiệm, và những hệ thống giám sát nào cần được cải thiện để tránh lặp lại các vụ việc tương tự. Báo chí, khi đưa tin những câu chuyện “kỳ lạ nhưng có thật” như thế, có vai trò định hướng để khán giả không dừng ở cảm xúc nhất thời, mà nhìn thấy các vấn đề dài hạn về môi trường, đạo đức và pháp lý phía sau đó.​

Dưới góc độ khoa học môi trường, câu chuyện cũng nhấn mạnh một thực tế: nhiều loài động vật, trong đó có rùa, sở hữu những chiến lược sinh học vô cùng linh hoạt để thích nghi với hoàn cảnh khắc nghiệt, nhưng sức chịu đựng này không nên bị xem như “giấy phép” để con người vô tình gây hại. Khả năng sống lâu, chịu đói, chịu khát của rùa giúp chúng vượt qua hạn hán, thiếu thức ăn trong tự nhiên, nhưng lại bị biến thành bức màn che chắn sự lơ là khi chúng trở thành thú nuôi trong không gian bê tông hóa. Một khi sự sống của chúng gắn chặt với quyết định xây nhà, sửa nhà, đóng cửa hay mở cổng, mọi sai lầm của con người đều có thể trở nên không thể đảo ngược đối với các sinh linh không có tiếng nói.​

Các chuyên gia bảo tồn tại Brazil xem đây là cơ hội để nhắc lại tầm quan trọng của việc đăng ký, gắn chip hoặc ít nhất quản lý cơ bản đối với thú nuôi, đặc biệt là các loài sống thọ như rùa, rắn cảnh, chim quý. Khi có thông tin đầy đủ, việc truy vết, cứu hộ hoặc can thiệp sẽ thuận lợi hơn nhiều nếu xảy ra sự cố mất tích hoặc kẹt lại trong công trình. Song song, các khuyến nghị kỹ thuật cho ngành xây dựng – như kiểm tra kỹ khu vực thi công, che chắn khi vận chuyển vật liệu, rà soát xung quanh trước khi đổ bê tông – cũng cần được phổ biến rộng rãi hơn như một phần của văn hóa an toàn, không chỉ cho người mà còn cho động vật.​

Con rùa sống sót gần một thập kỷ dưới sàn nhà kho ở Itacajá có thể trở thành biểu tượng đặc biệt về sự bền bỉ của sự sống trong những điều kiện ít ai tưởng tượng được. Nhưng đằng sau đó là một lời nhắc nhở không dễ chịu: nếu con người thờ ơ hoặc sơ ý, chính những không gian do bàn tay con người dựng lên có thể biến thành nơi giam hãm âm thầm đối với những sinh vật yếu thế nhất, những sinh vật vốn không có lựa chọn nào khác ngoài việc chờ đợi người chủ của mình nhận ra sự vắng mặt kéo dài bất thường ấy.​