Metro Hà Nội: Khát vọng 19 tuyến và bài toán vốn 86 tỉ USD

Hà Nội – Hà Nội đang đứng trước bước ngoặt lớn về phát triển hạ tầng khi quy hoạch giai đoạn mới dự kiến xây dựng 19 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài gần 900km, tổng vốn đầu tư khoảng 86 tỉ USD, thay vì 15 tuyến như các quy hoạch trước đây. Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ thống giao thông khối lượng lớn, giảm tải áp lực lên đường bộ và tạo động lực tái cấu trúc không gian đô thị thủ đô trong dài hạn.

Phát biểu tại tọa đàm “Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức ngày 27-3, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh dự thảo luật lần này mang tầm nhìn chiến lược, gắn với quy hoạch phát triển thủ đô 100 năm. Theo ông, sau nhiều lần chỉnh sửa, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang mở ra một mô hình phát triển mới và bộ công cụ quản trị đô thị hiện đại hơn cho Hà Nội trên ba trụ cột: phân quyền, tài chính đô thị và mô hình tăng trưởng.

Về phân quyền, phân cấp, dự thảo luật dự kiến giao thêm cho Hà Nội khoảng 191 nhiệm vụ, theo hướng tăng quyền tự quyết và tự chịu trách nhiệm trong quản trị đô thị. Điều này được kỳ vọng giúp bộ máy chính quyền thành phố linh hoạt hơn trong hoạch định chính sách, tổ chức thực hiện các dự án lớn và xử lý các vấn đề đặc thù của một đô thị đặc biệt, thay vì phải chờ đợi quá nhiều cấp thẩm quyền như trước.

Trụ cột thứ hai là công cụ tài chính đô thị, gắn trực tiếp với kế hoạch phát triển 19 tuyến metro. Ông Trương Việt Dũng cho biết để triển khai khối lượng hạ tầng khổng lồ này, Hà Nội không chỉ trông chờ vào ngân sách hay vay nợ mà cần được trao cơ chế khai thác các nguồn lực mới. Một trong những điểm nhấn của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là cho phép Hà Nội khai thác mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông (TOD), qua đó biến chính các tuyến metro thành động lực tạo vốn cho sự phát triển.

Theo quy hoạch, Hà Nội dự kiến có 5 khu TOD quốc gia với quy mô khoảng 100ha mỗi khu, cùng khoảng 23 khu TOD cấp vùng, mỗi khu chừng 50ha, và thêm 134 khu TOD khác. Tổng diện tích các khu TOD được ước tính khoảng 5.000ha, tạo ra quỹ đất lớn để phát triển các tổ hợp đô thị, thương mại, dịch vụ, nhà ở gắn với các nhà ga và tuyến metro. Giá trị gia tăng từ việc khai thác quỹ đất này, nếu được thiết kế chính sách phù hợp, sẽ trở thành nguồn lực quan trọng để đầu tư trở lại cho hạ tầng giao thông công cộng và không gian đô thị lõi.

Ông Dũng nhấn mạnh, điều quan trọng không phải là “xin thêm tiền” mà là trao cho Hà Nội quyền huy động và quyết định cách thức sử dụng nguồn lực của chính mình. “Chúng ta không phải vay tiền để làm metro, mà chính metro tạo ra nguồn lực để phát triển cho lõi đô thị”, ông nói, cho thấy cách tiếp cận chuyển từ tư duy đầu tư tuyến tính sang khai thác tổng thể giá trị đất đai và không gian đô thị quanh các tuyến đường sắt. Cách làm này, nếu vận hành hiệu quả, sẽ giảm gánh nặng cho ngân sách và tạo cơ chế chia sẻ lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư.

Trụ cột thứ ba của Luật Thủ đô (sửa đổi) là định hình mô hình tăng trưởng mới cho Hà Nội, không chỉ dựa trên vốn và lao động như giai đoạn trước. Thành phố được định hướng chuyển mạnh sang tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng trên 10%. Hệ thống metro và các khu TOD được coi là hạ tầng cứng, trong khi các chính sách về công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo là hạ tầng mềm, cùng kết nối để đưa Hà Nội trở thành cực tăng trưởng năng động của cả nước.