Luật hóa kênh mạng xã hội và cuộc chiến bản quyền báo chí

Việt Nam – Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Quốc hội và các cơ quan chức năng đang tích cực thảo luận về việc sửa đổi Luật Báo chí để thích ứng với thực tế mới. Một trong những trọng tâm của đợt sửa đổi này là xác định lại địa vị pháp lý của các nền tảng số thuộc cơ quan báo chí và giải quyết bài toán kinh tế công bằng giữa báo chí chính thống và các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới.

Tại các phiên thảo luận gần đây về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí, một điểm mới quan trọng đã được đề xuất và nhận được sự đồng thuận cao: các kênh thông tin trên mạng xã hội do cơ quan báo chí quản lý và vận hành sẽ được luật hóa và công nhận chính thức là “sản phẩm báo chí”. Điều này có nghĩa là nội dung được các tòa soạn, đài phát thanh, truyền hình đăng tải trên các nền tảng thứ ba như Facebook, TikTok, YouTube sẽ có tư cách pháp lý tương đương với các ấn phẩm in hay chương trình phát sóng truyền thống. Quy định này không chỉ hợp thức hóa sự hiện diện mạnh mẽ của báo chí trên không gian số mà còn là cơ sở quan trọng để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của các cơ quan này.

Song hành với việc định danh pháp lý, vấn đề cấp bách về kinh tế báo chí cũng được đặt ra gay gắt. Các đại biểu Quốc hội và chuyên gia đã nhiều lần nhấn mạnh tình trạng các nền tảng mạng xã hội lớn đang sử dụng miễn phí một lượng khổng lồ nội dung do các cơ quan báo chí Việt Nam sản xuất để thu hút người dùng và tạo ra doanh thu quảng cáo, trong khi không chia sẻ lại lợi nhuận một cách tương xứng. Đây được xem là sự bất bình đẳng nghiêm trọng trong hệ sinh thái số.

Để giải quyết vấn đề này, nhiều ý kiến đề nghị luật hóa quy định buộc các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới phải thực hiện nghĩa vụ bản quyền và chia sẻ doanh thu với cơ quan báo chí khi khai thác, sử dụng tin tức của họ. Việc này không chỉ nhằm đảm bảo sự công bằng trong kinh doanh mà còn là yếu tố sống còn để các cơ quan báo chí chính thống có nguồn lực tái đầu tư, duy trì hoạt động và thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, xã hội của mình trong bối cảnh nguồn thu từ quảng cáo truyền thống ngày càng sụt giảm.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cũng đang xem xét các cơ chế mở hơn cho hoạt động kinh tế báo chí. Mục tiêu là tạo hành lang pháp lý thông thoáng để các đơn vị báo chí có thể tự chủ tài chính tốt hơn, đa dạng hóa nguồn thu hợp pháp, từ đó giảm bớt sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và tăng cường năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên thông tin số. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường hoạt động lành mạnh, công bằng và bền vững hơn cho nền báo chí Việt Nam trong tương lai gần.