Khối châu Âu siết hàng ngũ quanh Greenland

Châu Âu – Cuộc tranh giành ảnh hưởng tại Bắc Cực vừa bước sang một ngưỡng mới, khi loạt vốn từ ngoại giao thận trọng ở châu Âu được thay bằng một thông điệp cứng rắn, trực diện gửi tới Washington: Greenland không phải là một “tài sản” có thể mang ra mặc cả.​

Sau phát biểu mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump, khẳng định nước Mỹ “thực sự cần Greenland” cho mục đích phòng thủ, lãnh đạo Pháp, Đức, Italy, Ba Lan, Tây Ban Nha, Anh và Đan Mạch đã ra tuyên bố chung khẳng định chủ quyền đầy đủ của Copenhagen và người dân Greenland đối với hòn đảo này. Tuyên bố nhấn mạnh chỉ Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định tương lai vùng lãnh thổ tự trị rộng lớn nhưng thưa dân này, qua đó bác bỏ mọi toan tính kiểm soát đơn phương từ bên ngoài.​

Thông điệp từ châu Âu không chỉ là lời ủng hộ một đồng minh nhỏ ở Bắc Đại Tây Dương, mà còn là phép thử với toàn bộ cấu trúc an ninh xuyên Đại Tây Dương được xây dựng sau Thế chiến II. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen trước đó đã cảnh báo một kịch bản Mỹ dùng sức mạnh quân sự để tiếp quản Greenland sẽ đồng nghĩa với dấu chấm hết cho NATO, làm lung lay nền tảng liên minh quân sự từng được xem là trụ cột ổn định của phương Tây.​

Ở chiều ngược lại, Washington biện minh cho tham vọng tại Greenland bằng lập luận an ninh: đảo này là mắt xích trên “lá chắn” phòng thủ Bắc Cực, là nơi án ngữ các tuyến đường biển mới sẽ hình thành khi băng tan, đồng thời nằm trên đường bay ngắn nhất của tên lửa giữa Nga và Mỹ. Với cách nhìn đó, Greenland không chỉ là vùng đất băng giá thưa dân mà là phần mở rộng tự nhiên của không gian chiến lược Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt.​

Lo ngại của châu Âu không phải không có cơ sở khi động thái nhắm tới Greenland của Tổng thống Trump xuất hiện ngay sau chiến dịch quân sự gây chấn động tại Venezuela, dẫn đến việc bắt giữ vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro. Trong con mắt nhiều nhà lãnh đạo châu Âu, việc một đồng minh chủ chốt công khai bàn tới khả năng kiểm soát lãnh thổ của nước khác, lại sau một chiến dịch quân sự gây tranh cãi, đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa “bảo vệ lợi ích an ninh” và sử dụng sức mạnh để áp đặt ý chí.​

Bên trong Greenland, giới lãnh đạo địa phương vừa bày tỏ sẵn sàng đối thoại với Mỹ, vừa thẳng thắn bác bỏ mọi đe dọa sáp nhập, cho thấy họ muốn tranh thủ lợi ích từ sự quan tâm của các cường quốc nhưng không đánh đổi quyền tự quyết. Tâm thế đó phản ánh thế khó của một vùng lãnh thổ nằm đúng tại giao điểm lợi ích: vừa trông đợi nguồn đầu tư và hạ tầng, vừa phải giữ khoảng cách cần thiết với những tính toán địa chính trị của các bên.​

Đằng sau tranh luận ngoại giao là một thực tế: Bắc Cực không còn là “vùng ngoại vi” mà đang trở thành sân khấu trung tâm của cạnh tranh chiến lược, khi băng tan mở ra tuyến hàng hải mới và cơ hội tiếp cận tài nguyên. Tuyên bố của các nước châu Âu nhắc lại rằng an ninh Bắc Cực phải được xử lý như một nỗ lực tập thể trong NATO, với sự tham gia của cả Mỹ và các đồng minh, chứ không phải một cuộc chơi riêng lẻ của bất kỳ thủ đô nào.​

Từ góc nhìn đó, bước đi của châu Âu mang ý nghĩa “siết hàng ngũ” hơn là đối đầu, nhằm cố neo giữ Mỹ trong khuôn khổ luật pháp quốc tế và các cam kết liên minh thay vì trượt sang mô hình hành động đơn phương. Song cùng lúc, nó cũng là lời nhắc rằng châu Âu không còn sẵn sàng im lặng trước mọi quyết định của Washington, nhất là khi những quyết định đó đe dọa trực tiếp đến trật tự pháp lý và cấu trúc an ninh mà họ đã góp phần xây dựng trong suốt nhiều thập kỷ.​

Greenland vì thế trở thành phép thử không chỉ đối với tương lai Bắc Cực mà còn với cách các đồng minh xử lý bất đồng trong kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược mới. Nếu các bên không tìm được công thức dung hòa giữa nhu cầu phòng thủ, lợi ích kinh tế và tôn trọng chủ quyền, một hòn đảo băng giá ở cực Bắc hoàn toàn có thể châm ngòi cho những đứt gãy sâu hơn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương.​