Hệ lụy mới từ làn sóng AI tại các tập đoàn công nghệ Mỹ​

Hoa Kỳ – Ivan Ureña-Valdes, chuyên viên phân tích dữ liệu tại công ty công nghệ tài chính Block, biết tin mình bị sa thải ngay giữa lúc đang tham gia phỏng vấn tuyển dụng nhân sự mới cho chính công ty. Anh nói mình là trụ cột duy nhất trong gia đình, nên cú sốc mất việc đến đột ngột và để lại nhiều lo lắng về tương lai.​

Block (trước đây là Square) là công ty fintech do Jack Dorsey – đồng sáng lập Twitter – thành lập năm 2009, hiện sở hữu các nền tảng Square, Cash App và Afterpay. Trong bốn năm làm việc tại đây, Ivan tận mắt chứng kiến sức mạnh của trí tuệ nhân tạo tăng tốc rõ rệt, đặc biệt từ cuối năm ngoái, khi Anthropic giới thiệu mô hình Opus 4.5 và quảng bá đây là một trong những hệ thống AI thông minh nhất trên thị trường.​

Theo chia sẻ của Ivan, Jack Dorsey là người say mê AI và liên tục thúc giục các nhóm trong công ty tích hợp công nghệ này vào mọi khâu công việc. Với vị trí phân tích dữ liệu, công việc hàng ngày của anh xoay quanh việc tìm kiếm và xử lý dữ liệu, viết mã để trích xuất thông tin, sau đó tổng hợp thành các báo cáo phục vụ lãnh đạo. Sự xuất hiện của AI đã khiến từng bước trong quy trình đó trở nên nhanh và đơn giản hơn rất nhiều: từ việc gợi ý câu lệnh truy vấn, hỗ trợ viết code đến tự động hóa phần lớn thao tác xử lý và trình bày số liệu.​

Chính vì chứng kiến tận mắt điều này, Ivan sớm linh cảm AI không chỉ là công cụ tăng năng suất, mà sớm muộn cũng sẽ tác động đến cơ hội việc làm của chính mình. Tuy vậy, anh không ngờ thời điểm ấy đến nhanh đến vậy: vào giữa tuần trước, anh nằm trong danh sách 4.000 nhân sự bị Block cho nghỉ việc, khép lại bốn năm làm việc tại một trong những công ty tài chính công nghệ hàng đầu nước Mỹ. Thông báo sa thải với quy mô lớn, được lý giải là một phần trong chiến lược tái cấu trúc để tối ưu nguồn lực nhờ AI, ngay lập tức làm dấy lên làn sóng lo ngại về nguy cơ mất việc hàng loạt trong ngành công nghệ.​

Trường hợp của Block gợi lại những tranh luận từng xuất hiện mạnh mẽ trong ngành sản xuất vào những năm 2000, khi tự động hóa và robot hóa khiến hàng loạt dây chuyền không còn cần tới số lượng lớn công nhân như trước. Giờ đây, AI được đưa vào những lĩnh vực vốn được xem là “an toàn” hơn như phân tích dữ liệu, dịch vụ tài chính, vận hành sản phẩm số. Nhiều nhân viên trí thức trẻ, có trình độ cao, bắt đầu nhận ra rủi ro mà công nghệ mới đặt ra không kém gì những gì từng xảy ra với lao động tay chân cách đây hơn hai thập kỷ.​

Việc một công ty như Block – gắn liền với hình ảnh sáng tạo, cởi mở với công nghệ – mạnh tay cắt giảm nhân sự vì AI càng làm tăng cảm giác bất an. Nhiều người đặt câu hỏi liệu AI có đang được sử dụng chủ yếu như một công cụ để giảm chi phí nhân công, thay vì thực sự mở ra những cơ hội công việc mới. Sự mâu thuẫn giữa lời hứa “AI sẽ hỗ trợ con người” và thực tế những đợt sa thải vừa qua khiến tâm lý hồ nghi lan rộng trong giới nhân viên văn phòng, đặc biệt là ở các công ty công nghệ, tài chính, truyền thông.​

Từ góc độ doanh nghiệp, quyết định cắt giảm nhân sự thường được giải thích bằng áp lực lợi nhuận, cạnh tranh và kỳ vọng của nhà đầu tư. Khi các mô hình AI có thể xử lý cùng lúc khối lượng công việc mà trước đây cần nhiều người đảm trách, các tập đoàn sẽ đối mặt với lựa chọn khó: tiếp tục duy trì bộ máy cồng kềnh hay chấp nhận sa thải để tinh gọn và gia tăng hiệu quả. Trong bối cảnh lãi suất biến động, tăng trưởng chậm lại và thị trường vốn thận trọng hơn, nhiều ban lãnh đạo chọn phương án thứ hai.​

​