Căng thẳng leo thang giữa Thái Lan và Campuchia

Đông Nam Á – Quan hệ ngoại giao giữa Thái Lan và Campuchia đang trở nên nóng bỏng trở lại do những tranh chấp liên quan đến biên giới biển và các thỏa thuận khai thác tài nguyên. Tâm điểm của sự bất đồng lần này xoay quanh Bản ghi nhớ (MoU) năm 2001 và quyền chủ quyền đối với hòn đảo du lịch nổi tiếng Koh Kut (hay Ko Kood).

Tranh cãi về Biên bản ghi nhớ năm 2001

Nguồn cơn của sự căng thẳng hiện tại bắt nguồn từ Biên bản ghi nhớ năm 2001 (MoU 2001) được ký kết giữa hai nước nhằm giải quyết các yêu sách chồng lấn tại Vịnh Thái Lan. Khu vực này, được gọi là Vùng chồng lấn (OCA), rộng khoảng 26.000 km vuông và được cho là chứa trữ lượng dầu khí khổng lồ trị giá hàng tỷ USD.

Tuy nhiên, các nhóm bảo hoàng và những người theo chủ nghĩa dân tộc tại Thái Lan đang gây sức ép mạnh mẽ lên chính phủ của Thủ tướng Paetongtarn Shinawatra. Họ yêu cầu hủy bỏ MoU 2001 vì lo ngại rằng việc đàm phán dựa trên văn bản này có thể gián tiếp thừa nhận các đường ranh giới biển do Campuchia vẽ ra, từ đó dẫn đến nguy cơ mất chủ quyền lãnh thổ trong tương lai.

Nỗi lo về chủ quyền đảo Koh Kut

Mặc dù chính phủ Thái Lan nhiều lần khẳng định hòn đảo Koh Kut thuộc tỉnh Trat hoàn toàn thuộc chủ quyền của Thái Lan và không nằm trong nội dung đàm phán phân chia lãnh thổ, nhưng sự hoài nghi trong công chúng vẫn gia tăng.

Phe đối lập lo ngại rằng kịch bản của vụ tranh chấp đền Preah Vihear trước đây có thể lặp lại. Sự việc này đã trở thành một công cụ chính trị nhạy cảm tại Bangkok, với các cuộc biểu tình nổ ra nhằm phản đối chính phủ “nhượng bộ” trước Campuchia để đổi lấy lợi ích kinh tế từ năng lượng.

Áp lực chính trị và lợi ích kinh tế

Chính quyền Bangkok đang ở trong tình thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, Thái Lan đang rất cần khai thác nguồn năng lượng giá rẻ từ Vịnh Thái Lan để giảm chi phí điện năng đang tăng cao trong nước. Mặt khác, họ không thể phớt lờ làn sóng chủ nghĩa dân tộc đang dâng cao.

Về phía Campuchia, chính quyền của Thủ tướng Hun Manet cũng giữ lập trường cứng rắn về các quyền lợi biển của mình. Các cuộc đàm phán giữa hai bên nhằm tìm kiếm giải pháp chung về khai thác tài nguyên đang gặp bế tắc do sự thiếu tin tưởng và áp lực chính trị nội bộ từ cả hai phía.

Bóng ma quá khứ

Sự leo thang căng thẳng hiện nay gợi nhớ lại những xung đột biên giới đẫm máu trong quá khứ giữa hai nước láng giềng ASEAN này. Giới quan sát lo ngại rằng nếu không được kiểm soát bằng ngoại giao khéo léo, các tranh chấp về đường kẻ trên biển có thể nhanh chóng biến thành khủng hoảng ngoại giao toàn diện, ảnh hưởng đến sự ổn định của cả khu vực Đông Nam Á.

Hoàng Kim