Bình xịt hen thải khí ô nhiễm bằng 530.000 ôtô xăng mỗi năm

World – Bình xịt hen và gánh nặng khí thải “vô hình”

Một nghiên cứu mới tại Mỹ cho thấy các loại bình xịt hen sử dụng khí đẩy hydrofluoroalkane (HFA) đang âm thầm tạo ra lượng khí nhà kính tương đương khoảng 530.000 ôtô chạy xăng mỗi năm, trở thành nguồn phát thải “ẩn” trong hệ thống y tế. HFA được dùng để chuyển thuốc thành dạng sương mịn dễ hít vào phổi, nhưng lại là chất siêu ô nhiễm với khả năng làm nóng toàn cầu cao gấp hàng nghìn lần so với CO2, khiến mỗi liều thuốc nhỏ đều góp phần đáng kể vào biến đổi khí hậu. Theo nhóm tác giả thuộc Đại học California tại Los Angeles, trong giai đoạn 2014-2024, người Mỹ đã sử dụng khoảng 1,6 tỷ bình xịt hen, phát thải xấp xỉ 24,9 triệu tấn CO2 quy đổi, kéo theo chi phí xã hội ước tính lên tới hàng tỷ USD.

Trong số ba nhóm thiết bị hít hiện phổ biến là bình xịt định liều dùng khí đẩy (MDI), bình hít bột khô (DPI) và bình hít hạt mịn (SMI), MDI được xác định là thủ phạm chính khi chiếm tới khoảng 98% lượng phát thải liên quan. Hai loại còn lại gần như không sử dụng chất khí đẩy, nhờ đó lượng khí nhà kính phát sinh thấp hơn rất nhiều nhưng lại chưa được dùng rộng rãi tương xứng tiềm năng. Phân tích đơn thuốc trên phạm vi toàn nước Mỹ cho thấy phần lớn bệnh nhân hoàn toàn có thể chuyển sang DPI hoặc SMI mà không ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị, ngoại trừ một tỷ lệ nhỏ là người già và trẻ nhỏ có chức năng hô hấp yếu, khó tạo đủ lực hít.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh mục tiêu không phải là “đổ lỗi” cho bệnh nhân mà là đặt lại cách hệ thống y tế tiếp cận điều trị hen theo hướng bền vững hơn. Thực tế tại các quốc gia như Thụy Điển hay Nhật Bản cho thấy người bệnh có thể sử dụng dạng hít ít phát thải mà vẫn kiểm soát tốt triệu chứng, miễn là họ được tiếp cận đúng sản phẩm với chi phí hợp lý. Rào cản lớn nhất hiện nay được cho là vấn đề bảo hiểm và cấu trúc thị trường, khi nhiều loại bình hít bột khô phổ biến lại không được chi trả hoặc không sẵn có tại Mỹ, khiến bệnh nhân buộc phải chọn MDI dù biết chúng gây hại cho môi trường hơn.

Từ các dữ liệu ban đầu, nhóm chuyên gia dự định mở rộng nghiên cứu sang từng nhóm bệnh nhân cụ thể, như người tham gia chương trình Medicaid, để so sánh lượng phát thải và kết quả lâm sàng giữa các thiết bị hít khác nhau. Mục tiêu là cung cấp bằng chứng thuyết phục cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý dược và đơn vị chi trả bảo hiểm trong việc thiết kế lộ trình chuyển đổi sang những sản phẩm thân thiện khí hậu. Nghiên cứu cũng khuyến nghị khuyến khích phát triển các dòng bình xịt định liều thế hệ mới sử dụng chất đẩy có mức gây nóng toàn cầu thấp hơn đáng kể so với HFA hiện tại, đồng thời tháo gỡ các rào cản giá và thị trường để bệnh nhân không phải đánh đổi sức khỏe của mình lấy chi phí cao hơn hoặc thủ tục phức tạp.

Bên cạnh đó, các nhóm nghiên cứu khác đang thử nghiệm một số công thức khí đẩy mới như HFA152a hay HFO1234ze với hệ số làm nóng toàn cầu chỉ bằng một phần rất nhỏ so với HFA134a truyền thống, mở ra hy vọng giảm sâu dấu chân carbon của bình xịt hen mà vẫn giữ được tính tiện dụng. Nếu các giải pháp về công nghệ, chính sách và tài chính được phối hợp hiệu quả, những bình xịt nhỏ bé vốn gắn liền với hình ảnh chăm sóc bệnh nhân hen suyễn có thể từng bước trở thành một phần của chiến lược y tế xanh, thay vì tiếp tục là “lỗ hổng” phát thải ít được chú ý trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.