Phong trào tôn giáo cực đoan lan rộng tại Đức

CHLB Đức – Các phong trào phục hưng Kitô giáo mang màu sắc “đổi mới” đang nở rộ tại không gian nói tiếng Đức, thu hút hàng chục nghìn tín đồ, đặc biệt là giới trẻ, song đồng thời cũng vấp phải những cáo buộc nghiêm trọng về lạm dụng quyền lực tinh thần và “tâm linh độc hại”. Các phong trào này được nhiều giám mục, linh mục ưu ái, đồng hành trong các đại hội tôn giáo lớn, khiến hình ảnh của họ càng thêm chính danh trong mắt tín hữu, trong khi những tiếng nói chỉ trích từ cựu thành viên và nhà thần học ngày càng gay gắt.​

Nhà nguyện Augsburg do thần học gia Johannes Hartl sáng lập là một trong những trung tâm có sức ảnh hưởng lớn nhất của làn sóng này, với hội nghị “Mehr” thường xuyên quy tụ hơn 10.000 người tham dự và có sự hiện diện của các chức sắc cao cấp như Giám mục Augsburg Bertram Meier hay Hồng y Christoph Schönborn. Hartl là diễn giả nổi tiếng, tác giả sách bán chạy và điều hành trường “đào tạo môn đệ”, nơi giới trẻ được kêu gọi dấn thân hoàn toàn vào đời sống thiêng liêng theo định hướng của cộng đoàn.​

Tuy nhiên, đằng sau bề ngoài sôi động và hiện đại, nhiều cựu thành viên mô tả trải nghiệm của họ trong các cộng đoàn này là sự lệ thuộc sâu sắc về tinh thần, trong đó sự “vâng phục” lãnh đạo được tôn lên thành chuẩn mực tuyệt đối, kể cả khi xung đột với lương tâm cá nhân. Một cựu thành viên tên Simone Coring kể lại rằng tại Nhà nguyện Augsburg, việc quy mọi đau khổ – kể cả bệnh ung thư – về “dây trói tội lỗi trong gia đình” đã khiến người bệnh và thân nhân mang mặc cảm tội lỗi nặng nề, điều mà cô gọi là “tâm linh độc hại”.​

Hartl phủ nhận việc cổ súy cho cách nhìn này và cho rằng các trích dẫn gây tranh cãi chỉ là những phát biểu “lạ lùng” hoặc “thiếu phức tạp” trong quá khứ, đồng thời nhấn mạnh rằng nhiều bài giảng cũ đã bị gỡ khỏi nền tảng của mình. Dẫu vậy, các phát biểu trước đây của ông về hôn nhân đồng giới – khi tuyên bố gia đình “không bao giờ” có thể là một cặp đồng tính – hay việc so sánh giáo dục giới tính của nhà nước với dấu hiệu của “chế độ toàn trị” tiếp tục bị giới thần học phê phán là gieo rắc kỳ thị và phân cực xã hội.​

Song song với các trung tâm cầu nguyện độc lập, nhiều giáo phận tại Đức và Áo còn hợp tác chặt chẽ với các cộng đoàn và tổ chức truyền giáo mang xu hướng bảo thủ cực đoan. Tại giáo phận Passau, Giám mục Stefan Oster đã giao một cơ sở được trùng tu với chi phí khoảng 5 triệu euro cho cộng đoàn Loretto từ Áo sử dụng, đồng thời mở rộng cửa đón các nhà truyền giáo của phong trào FOCUS (Fellowship of Catholic University Students) từ Mỹ đến hoạt động với sinh viên thần học.​

FOCUS được vận hành theo mô hình tổ chức bán “doanh nghiệp”, gắn kết với mạng lưới Công giáo siêu bảo thủ tại Hoa Kỳ và tập trung mạnh vào việc “định hình” đời sống thiêng liêng, luân lý của sinh viên thông qua linh hướng cá nhân, nhóm cầu nguyện và các chương trình huấn luyện. Một số sinh viên thần học tại Passau đã bày tỏ lo ngại về ảnh hưởng của các nhà truyền giáo này, cho biết có trường hợp bị thúc ép “cầu nguyện nhiều hơn, sám hối nhiều hơn” đến mức rơi vào khủng hoảng tâm lý, thậm chí nảy sinh ý nghĩ tự sát.​

Trước làn sóng chỉ trích, FOCUS khẳng định về mặt chính thức rằng họ không bao giờ khuyên người có ý định tự sát chỉ nên “cầu nguyện thêm”, mà sẽ giới thiệu tới hỗ trợ chuyên môn và tham gia các khóa huấn luyện nhận diện nguy cơ tự hại. Tuy vậy, một báo cáo điều tra nội bộ do vị đặc trách chống lạm dụng thiêng liêng của giáo phận Passau thực hiện đã cảnh báo rằng cách FOCUS mô tả thủ dâm và sử dụng phim khiêu dâm như những hành vi “tự thân nô lệ hóa” là “không hề có cơ sở khoa học”, và rằng các “bài tập giải phóng khỏi tội lỗi tình dục” mà họ áp dụng thực chất mang tính chất trị liệu, trong khi các nhà truyền giáo không có chuyên môn tâm lý.​

Bản báo cáo kết luận bằng khuyến nghị rõ ràng: nên rút khỏi FOCUS “ủy nhiệm” tổ chức chương trình “giải phóng khỏi tội lỗi tình dục”. Phía giáo phận lại giảm nhẹ vấn đề, cho rằng đây chỉ là “tài liệu gợi ý cá nhân” của một nhà truyền giáo chứ không phải chương trình chính thức, đồng thời nhấn mạnh rằng mọi nhà truyền giáo FOCUS buộc phải tham gia huấn luyện phòng ngừa lạm dụng thể chất và tinh thần. Về phần mình, FOCUS tuyên bố không tiến hành bất kỳ dạng “liệu pháp” hay chương trình điều trị tâm lý, y khoa nào.​

Đáng chú ý, chỉ ít ngày trước khi kết quả điều tra được công bố, giáo phận Passau thông báo rằng FOCUS sẽ chấm dứt hoạt động tại châu Âu, viện dẫn lý do “tái cấu trúc chiến lược” của tổ chức, đồng nghĩa với việc các nhà truyền giáo cũng rút khỏi Đại học Passau. Động thái này cho thấy sức ép dư luận và những câu hỏi về ranh giới giữa mục vụ thiêng liêng, trị liệu tâm lý và lạm dụng quyền lực tôn giáo đã trở nên không thể phớt lờ trong bối cảnh các phong trào “tái sinh đức tin” ngày càng mở rộng ảnh hưởng.​

Các chuyên gia thần học như Maria Hinsenkamp cảnh báo rằng những mô hình “trường môn đệ” nhắm vào giới trẻ, vốn đang ở giai đoạn dễ bị ảnh hưởng, tạo ra nguy cơ biến đời sống riêng tư – từ bệnh tật đến đời sống tình dục – thành “chiến trường thiêng liêng”, nơi mọi yếu đuối đều bị gắn với tội lỗi hay ma quỷ. Khi sự lệ thuộc tinh thần được nuôi dưỡng trong môi trường khép kín, thiếu giám sát từ bên ngoài, “tâm linh độc hại” không chỉ gây tổn thương cho cá nhân mà còn đặt ra thách thức nghiêm trọng cho Giáo hội trong việc bảo vệ phẩm giá và tự do lương tâm của tín hữu.