Hungary, CH Czech và Slovakia từ chối tham gia vay hỗ trợ Ukraine

World – Hungary, CH Czech và Slovakia đã quyết định không tham gia cơ chế vay chung 90 tỷ Euro của EU để hỗ trợ Ukraine, bước đi làm bộc lộ thêm những rạn nứt trong nội bộ khối về cách tiếp cận xung đột Nga – Ukraine. Quyết định này được lãnh đạo ba nước lý giải từ các lo ngại pháp lý, tài chính và hệ lụy địa chính trị lâu dài nếu tham gia gánh vác nghĩa vụ nợ chung đối với một quốc gia ngoài EU.​

Hungary nói “không” với vay chung

Ngày 20/12, bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Hội đồng châu Âu tại Brussels, Thủ tướng Hungary Viktor Orban tuyên bố Budapest sẽ không tham gia chương trình vay chung trị giá 90 tỷ Euro mà EU thống nhất dành cho Ukraine trong hai năm tới. Ông Orban cho rằng các nhà lãnh đạo châu Âu đang biện minh cho việc tiếp tục hỗ trợ Kiev bằng cách mô tả Ukraine là “một quốc gia nhỏ bé bị tấn công”, trong khi theo ông, Ukraine “không hề nhỏ và không hoàn toàn rõ ràng ai là bên đã khởi đầu cuộc chiến”, dù chính ông thừa nhận đây là quốc gia đang hứng chịu bạo lực chiến tranh.​

Trên mạng xã hội, lãnh đạo Hungary mô tả hình thức vay chung cho Ukraine là “khoản trợ cấp được ngụy trang thành cho vay”, cảnh báo nó có thể kéo dài xung đột thay vì tạo điều kiện cho giải pháp hòa bình. Ông cũng nhấn mạnh Hungary không muốn ràng buộc vào những nghĩa vụ nợ lâu dài đối với một khoản vay mà theo quan điểm Budapest là đầy rủi ro và khó đoán định.​

Lý do CH Czech và Slovakia đứng ngoài

Chung lập trường với Hungary, CH Czech và Slovakia cũng lựa chọn không tham gia chương trình vay chung, dù không phủ nhận nhu cầu tiếp tục hỗ trợ Ukraine ở một mức độ nhất định. Thủ tướng Slovakia Robert Fico cho rằng việc tiếp tục bơm tiền cho xung đột chỉ làm nó kéo dài, đồng thời nhấn mạnh Bratislava ưu tiên tập trung vào hỗ trợ tái thiết sau chiến tranh và sẵn sàng viện trợ song phương cho Kiev trong các lĩnh vực như rà phá bom mìn.​

Tại Prague, Thủ tướng Andrej Babis khẳng định CH Czech không phản đối EU hỗ trợ Ukraine, nhưng sẽ không chấp nhận bất kỳ cơ chế nào khiến rủi ro tài chính chuyển sang gánh nặng cho các thế hệ tương lai của ngân sách quốc gia. Việc từ chối cung cấp bảo lãnh cho gói vay 90 tỷ Euro được xem là cách Czech giữ khoảng cách với một quyết định tài chính mang tính dài hạn và nhạy cảm về chính trị.​

Tranh cãi quanh cơ chế vay 90 tỷ Euro

Sau nhiều giờ thương lượng, các nhà lãnh đạo EU đã đạt được thỏa hiệp về việc huy động 90 tỷ Euro trên thị trường tài chính thông qua cơ chế vay chung, với nguồn trả nợ được bảo lãnh bằng phần “dư địa” chưa sử dụng trong ngân sách của khối. Cách làm này giúp EU tạm thời tránh phải sử dụng hơn 200 tỷ Euro tài sản nhà nước Nga đang bị phong tỏa – một phương án “vay bồi thường” từng được xem là chưa có tiền lệ và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý.​

Dù ba nước Trung Âu đứng ngoài, 24 thành viên còn lại vẫn cam kết tham gia, mở đường để khoản vay được triển khai nhằm duy trì khả năng chống đỡ của Ukraine về tài chính và kinh tế ít nhất trong hai năm tới. Một số lãnh đạo, trong đó có Thủ tướng Bỉ Bart De Wever, đánh giá đây là lựa chọn “an toàn” để bảo đảm vai trò địa – chính trị của châu Âu mà không làm bùng phát thêm chia rẽ nội bộ.​

Phản ứng từ Ukraine và Nga

Những phát biểu của Thủ tướng Orban về nguồn gốc xung đột lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ Kiev. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cho rằng cách nhìn nhận của lãnh đạo Hungary gợi lại “sự mập mờ” của Budapest trước các biến cố lịch sử trong quá khứ, hàm ý chỉ trích việc Hungary tránh đưa ra lập trường rõ ràng về trách nhiệm trong chiến tranh hiện nay.​

Trong khi đó, tại cuộc họp báo thường niên, Tổng thống Nga Vladimir Putin tiếp tục khẳng định Moscow không chịu trách nhiệm về thương vong, cho rằng chiến dịch quân sự của Nga bắt nguồn từ những biến động chính trị nội bộ ở Ukraine, chứ không phải là hành động tấn công vô cớ. Ông Putin được Thủ tướng Orban dẫn lại là đã cảnh báo sẽ có “biện pháp đáp trả” nếu EU sử dụng tài sản Nga bị phong tỏa để hỗ trợ Ukraine, cảnh báo này được Budapest viện dẫn như một trong những lý do để tránh xa các cơ chế tài chính có thể gây hệ lụy pháp lý hoặc chính trị lâu dài.​

Thách thức đối với sự đồng thuận của EU

Việc Hungary, CH Czech và Slovakia công khai đứng ngoài chương trình vay chung 90 tỷ Euro cho Ukraine phản ánh những khác biệt ngày càng sâu sắc trong nội bộ EU về mức độ, hình thức và mục tiêu của các gói hỗ trợ Kiev. Khi một số thành viên ưu tiên duy trì áp lực tài chính và quân sự lâu dài lên Nga, thì ba nước Trung Âu này lại bày tỏ hoài nghi, cho rằng cách tiếp cận đó có nguy cơ kéo dài xung đột, đẩy chi phí sang các thế hệ tương lai và đe dọa ổn định kinh tế trong nước.​

Trong bối cảnh chiến sự Nga – Ukraine chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và các cuộc đàm phán lớn vẫn bế tắc, những rạn nứt mới quanh cơ chế vay chung cho Ukraine đặt ra bài toán khó cho nỗ lực duy trì sự đồng thuận trong EU. Cách mỗi nước cân bằng giữa nghĩa vụ đoàn kết với khối, áp lực dư luận trong nước và những tính toán an ninh – kinh tế riêng sẽ tiếp tục định hình lộ trình hỗ trợ Ukraine của châu Âu trong thời gian tới.