Hezbollah trước bài toán sống còn ở Lebanon

World – Tối hậu thư mà Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ được cho là chuyển tới Hezbollah, yêu cầu lực lượng này giao nộp vũ khí và chuyển giao cho Nhà nước Lebanon, không chỉ là sức ép ngoại giao tức thời mà còn phơi bày bài toán sống còn của phong trào Hồi giáo dòng Shia này trong trật tự chính trị – an ninh mới của Trung Đông.​

Theo nguồn tin từ Lebanon, ba quốc gia trung gian cảnh báo “giải giáp có kiểm soát” có thể là lối thoát cuối cùng giúp Beirut tránh một chiến dịch quân sự quy mô lớn của Israel nhằm vào toàn bộ cơ sở của Hezbollah, đồng thời ngăn nguy cơ xã hội Lebanon rơi vào một chu kỳ chia rẽ mới giữa lực lượng vũ trang này với bộ phận dân chúng đã mệt mỏi vì chiến tranh, khủng hoảng kinh tế và bế tắc chính trị.​

Từ “quân bài chiến lược” đến gánh nặng nội bộ

Trong nhiều năm, Hezbollah được không ít người dân Shia và một bộ phận chính khách Lebanon coi là “lá chắn” trước Israel, là quân bài mặc cả của Beirut trong mọi dàn xếp an ninh khu vực. Nhưng bối cảnh đã thay đổi: nền kinh tế kiệt quệ, đồng nội tệ mất giá, hệ thống chính trị tê liệt khiến ngày càng nhiều người Lebanon đặt câu hỏi liệu một lực lượng vũ trang nằm ngoài kiểm soát nhà nước có còn là “tài sản chiến lược” hay đã trở thành gánh nặng kéo cả quốc gia vào vòng nguy hiểm mới.​

Tối hậu thư của Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ vì thế không chỉ hướng tới việc tháo ngòi xung đột với Israel mà còn gián tiếp thúc ép Hezbollah lựa chọn: hoặc chấp nhận tiến trình hòa nhập vào cấu trúc an ninh – chính trị chính thức của Lebanon, hoặc đứng ngoài và đối mặt nguy cơ bị cô lập ngay trên chính “sân nhà”.​

Vai trò của Mỹ và “đèn xanh” cho Israel

Điểm đáng chú ý là sức ép khu vực đối với Hezbollah diễn ra song song với những tín hiệu cứng rắn hơn từ Washington. Theo các nguồn tin truyền thông, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bày tỏ sẵn sàng ủng hộ Israel hành động quân sự nếu Tel Aviv đánh giá rằng can thiệp chống Hezbollah là “không thể tránh khỏi”.​

Trong cuộc gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, ông Trump được cho là đã nhấn mạnh quan điểm nhất quán: Hezbollah phải bị giải giáp hoàn toàn, và nếu Lực lượng Vũ trang Lebanon không làm được điều đó thì Israel có thể được xem là phương án “cuối cùng” để giải quyết.​

Kịch bản chiến dịch quân sự quy mô lớn

Trên thực địa, Israel đã chuẩn bị kịch bản leo thang: Đài Phát thanh Truyền hình Công cộng Israel (PBC) đưa tin Tel Aviv đã phê duyệt kế hoạch cho một chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào tất cả các vị trí của Hezbollah ở Lebanon, với sự phối hợp chặt chẽ giữa chỉ huy tác chiến và lực lượng tình báo.​

Theo báo cáo, kế hoạch này vừa là công cụ gây áp lực tối đa, vừa là tín hiệu gửi tới chính phủ Lebanon: nếu Beirut không thể hoặc không muốn giải giáp Hezbollah, Israel sẵn sàng dùng vũ lực để áp đặt một “trật tự an ninh mới” ở phía Bắc biên giới. Điều này đặt toàn bộ hạ tầng dân sự Lebanon – vốn đã kiệt quệ sau nhiều cuộc khủng hoảng – trước rủi ro hứng chịu thiệt hại nặng nề nếu chiến dịch được kích hoạt.​

Lebanon giữa hai gọng kìm

Chính phủ của Thủ tướng Nawaf Salam thời gian qua nỗ lực khẳng định cam kết thực hiện những điều khoản then chốt trong các thỏa thuận ngừng bắn, trong đó có mục tiêu hoàn tất việc giải giáp lực lượng Hezbollah ở phía Nam sông Litani trước cuối năm.​

Về lý thuyết, đây là bước đi nhằm lấy lại kiểm soát của nhà nước đối với toàn bộ lãnh thổ và trấn an Israel về “vùng đệm an ninh” ở biên giới. Nhưng trên thực tế, Beirut đang mắc kẹt giữa hai gọng kìm: nếu thúc ép Hezbollah quá nhanh, nguy cơ bất ổn nội bộ và xung đột phe phái tăng cao; nếu chậm hoặc lùi bước, chiến dịch quân sự từ phía Israel có thể trở thành hiện thực với hậu quả khó lường.​

Tự chủ của Hezbollah và cái bóng Iran

Một thách thức lớn đối với mọi sáng kiến giải giáp là mức độ tự chủ thực sự của Hezbollah trong các quyết định chiến lược. Giới chức Lebanon từng thừa nhận công khai rằng lực lượng này khó có thể giao nộp vũ khí nếu không có quyết định từ Tehran, cho thấy mức độ gắn bó giữa Hezbollah và Iran cả về tài chính, quân sự lẫn ý thức hệ.​

Điều đó khiến mọi tính toán của Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ hay thậm chí của Mỹ và Israel đều phải tính đến biến số Iran: liệu Tehran sẵn sàng “thả lỏng” một quân cờ quan trọng trên bàn cờ Trung Đông, hay sẽ coi bất kỳ nỗ lực giải giáp nghiêm túc nào là đòn tấn công trực tiếp vào ảnh hưởng khu vực của mình.​

“Cơ hội cuối cùng” hay mở đầu một chu kỳ xung đột mới?

Việc ba nhà trung gian khu vực cùng phát đi một thông điệp cứng rắn, được mô tả là “cơ hội cuối cùng” để hạ nhiệt căng thẳng, phản ánh nỗi lo chung: một cuộc chiến mới giữa Israel và Hezbollah sẽ không chỉ giới hạn ở biên giới Lebanon mà có thể châm ngòi cho một vòng xoáy bất ổn lan rộng ở Trung Đông, phá hủy những thành quả mong manh của các tiến trình ngừng bắn hiện tại.​

Song, “cơ hội cuối cùng” chỉ thực sự có ý nghĩa nếu các bên liên quan – từ Hezbollah, chính phủ Lebanon, Israel đến các nhà bảo trợ bên ngoài – chấp nhận đánh đổi những lợi ích chiến lược ngắn hạn để đổi lấy một trật tự an ninh ít đối đầu hơn. Nếu không, tối hậu thư ngày hôm nay rất có thể chỉ là bước dạo đầu cho một chu kỳ xung đột mới, sâu sắc và khó kiểm soát hơn.​