Giải mã khối tài sản 260 tỷ Euro bị đóng băng của Nga

EU – Khi cuộc xung đột tại Ukraine tiếp diễn, chủ đề nóng nhất trên bàn đàm phán của các lãnh đạo phương Tây không chỉ là viện trợ quân sự, mà là số phận của khối tài sản khổng lồ thuộc Ngân hàng Trung ương Nga đang nằm im lìm trong các hầm chứa tài chính châu Âu.

Tài sản bị đóng băng là gì và chúng đang ở đâu? Theo các báo cáo mới nhất, tổng trị giá tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga bị các nước phương Tây phong tỏa kể từ năm 2022 ước tính khoảng 260 tỷ Euro (tương đương gần 300 tỷ USD). Khối tài sản này bao gồm dự trữ ngoại hối (tiền mặt), trái phiếu chính phủ và vàng.

Điều đáng chú ý là khoảng 70% tổng số tài sản này (tương đương 190 tỷ Euro) không nằm ở Mỹ, mà được lưu giữ tại Euroclear – một tổ chức lưu ký chứng khoán trung tâm có trụ sở tại Bỉ. Khi các lệnh trừng phạt được ban hành, Euroclear không thể chuyển tiền gốc và lãi suất cho phía Nga, khiến số tiền này bị “kẹt” lại trong hệ thống.

Sự khác biệt giữa “Đóng băng” và “Tịch thu”

Ở làm rõ một sự phân biệt pháp lý quan trọng mà công chúng thường nhầm lẫn:

• Đóng băng (Freezing/Immobilizing): Có nghĩa là chủ sở hữu (Nga) vẫn nắm quyền sở hữu tài sản nhưng không thể truy cập, di chuyển hay sử dụng chúng. Đây là biện pháp tạm thời nhằm gây áp lực chính trị.
• Tịch thu (Seizing/Confiscating): Là hành động chuyển quyền sở hữu tài sản từ Nga sang một bên khác (ví dụ: Ukraine).

Hiện tại, phương Tây mới chỉ dừng ở bước “đóng băng”. Việc “tịch thu” toàn bộ số tiền gốc vấp phải những rào cản pháp lý quốc tế nghiêm trọng, đặc biệt là nguyên tắc “miễn trừ quốc gia” (sovereign immunity), vốn bảo vệ tài sản nhà nước khỏi bị tước đoạt bởi tòa án nước ngoài.

Giải pháp “Lợi nhuận bất ngờ” (Windfall Profits)

Do không thể dễ dàng tịch thu số tiền gốc, EU và G7 đã tìm ra một hướng đi khác: nhắm vào lợi nhuận phát sinh. Khi các trái phiếu của Nga đáo hạn, tiền mặt được giữ lại tại Euroclear và tiếp tục sinh lời. Theo quan điểm của EU, khoản lợi nhuận này không thuộc về Nga (vì hợp đồng lưu ký không quy định trả lãi cho số dư bị đóng băng), cũng không thuộc về Euroclear. Đây được coi là “lợi nhuận bất ngờ”. Các nhà lãnh đạo châu Âu dự định sử dụng dòng tiền lãi này – ước tính khoảng 2,5 đến 3 tỷ Euro mỗi năm – để mua vũ khí cho Ukraine hoặc dùng làm tài sản đảm bảo cho các khoản vay tái thiết khổng lồ (như gói vay 50 tỷ USD của G7).

Rủi ro và Phản ứng

Quyết định này không phải không có rủi ro. Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) từng cảnh báo việc can thiệp vào tài sản này có thể làm suy giảm niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế vào đồng Euro và hệ thống tài chính châu Âu. Về phía Moscow, Điện Kremlin liên tục cảnh báo rằng bất kỳ động thái nào nhằm sử dụng tài sản của họ đều là hành vi “trộm cắp” và đe dọa sẽ có các biện pháp trả đũa nhắm vào tài sản của phương Tây đang còn kẹt lại ở Nga.