EU trước sức ép thuế quan của Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thổi bùng một cuộc xung đột thương mại mới với châu Âu khi gắn vấn đề Greenland với các đe dọa áp thuế nặng nề lên hàng hóa từ Liên minh châu Âu (EU). Đáp lại, EU đang khẩn trương chuẩn bị một loạt biện pháp phòng vệ, từ áp thuế trả đũa trị giá hàng chục tỷ euro cho tới kích hoạt những công cụ thương mại chưa từng sử dụng, nhằm gửi đi thông điệp rằng khối này không chấp nhận bị gây sức ép kinh tế.​

Theo thông tin từ Brussels, các quan chức EU đang bàn thảo gói biện pháp trả đũa có thể nhắm vào hàng hóa Mỹ với tổng giá trị lên đến khoảng 93 tỷ euro, nếu Washington hiện thực hóa kế hoạch áp thuế vì tranh chấp xoay quanh Greenland. Danh sách hàng hóa bị xem xét đánh thuế được cho là bao gồm nhiều mặt hàng mang tính biểu tượng và nhạy cảm về chính trị như rượu bourbon, phụ tùng máy bay, đậu nành, thịt gia cầm và một số sản phẩm tiêu dùng khác, theo logic “đánh trúng nơi cử tri Mỹ cảm nhận rõ nhất”.​

Động thái cứng rắn từ phía EU xuất phát từ tuyên bố mới đây của ông Trump, theo đó Mỹ sẽ áp thuế bổ sung lên hàng xuất khẩu của Đức và bảy nước châu Âu khác liên quan đến tranh chấp Greenland. Cụ thể, Đức, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Anh, Hà Lan và Phần Lan được thông báo sẽ đối mặt với mức thuế bổ sung 10% đối với mọi hàng hóa xuất sang Mỹ từ ngày 1.2, sau đó tăng lên 25% kể từ ngày 1.6 nếu không có thay đổi.​

Những nước bị ảnh hưởng, trong đó có Đức, đã ra tuyên bố chung chỉ trích việc dùng thuế quan như công cụ gây sức ép chính trị và kinh tế. Tuyên bố cảnh báo các biện pháp của Washington “làm xói mòn quan hệ xuyên Đại Tây Dương và đẩy nguy cơ leo thang căng thẳng thương mại”, đồng thời khẳng định các nước châu Âu “không chấp nhận để chủ quyền của mình bị mặc cả”. Thủ tướng Đức Friedrich Merz còn nhấn mạnh lập trường này trên nền tảng X, gửi tín hiệu cứng rắn tới Nhà Trắng.​

Trong nội bộ EU, cuộc tranh luận không chỉ xoay quanh việc có đáp trả hay không, mà còn là nên dùng công cụ nào và với mức độ mạnh tay ra sao. Báo Handelsblatt đưa tin Đức ủng hộ việc xem xét áp thuế trả đũa và các biện pháp bổ sung, trong đó có “Công cụ chống các biện pháp cưỡng chế” (ICM) – một cơ chế nhằm bảo vệ EU trước những hành động gây sức ép kinh tế từ bên ngoài, vốn được truyền thông gọi là “bazooka thương mại” của Brussels.​

ICM về lý thuyết cho phép EU hạn chế nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ hoặc đầu tư từ các quốc gia bị xem là sử dụng biện pháp cưỡng bức kinh tế chống lại một thành viên EU. Đến nay công cụ này vẫn chưa từng được kích hoạt, một phần vì các nước thành viên lo ngại tác động dây chuyền lên quan hệ thương mại và đầu tư, nhưng xung đột xoay quanh Greenland đang khiến nhiều lãnh đạo châu Âu cân nhắc nghiêm túc hơn.​

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron được cho là một trong những người thúc đẩy cách tiếp cận quyết đoán, coi việc sẵn sàng kích hoạt ICM là tín hiệu cho thấy EU không còn chấp nhận vai trò “bị động” trước các đòn thuế quan từ Washington. Tuy vậy, ngay cả những tiếng nói cứng rắn cũng phải tính toán kỹ lưỡng để vừa bảo vệ lợi ích kinh tế của EU, vừa không khiến quan hệ với Mỹ – đối tác an ninh quan trọng – rơi vào khủng hoảng kéo dài.​

Để tìm ra lập trường chung, các đại diện thường trực của 27 nước EU đã được triệu tập họp khẩn tại Brussels. Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa thông báo khối này sẽ tổ chức một hội nghị thượng đỉnh đặc biệt, thời điểm được nhắc đến là trong tuần, nhằm thảo luận cách ứng xử tập thể trước gói thuế mới mà ông Trump đe dọa.​

Ngoài Brussels, một điểm hẹn khác được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng là Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos. Tại đây, ông Trump dự kiến gặp Thủ tướng Đức Merz, bên cạnh các lãnh đạo châu Âu khác, tạo cơ hội cho những cuộc trao đổi trực tiếp bên lề diễn đàn, trong khi Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết sau cuộc gặp với ông Trump rằng hai bên sẽ “tiếp tục làm việc để tìm lối ra cho căng thẳng”, đồng thời trông đợi các cuộc trao đổi tiếp theo ở Davos.​

Xung đột hiện tại cũng phủ bóng lên tương lai hiệp định thương mại giữa EU và Mỹ, vốn được kỳ vọng sẽ tạo khung pháp lý ổn định hơn cho quan hệ kinh tế hai bờ Đại Tây Dương. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul thẳng thắn nhận định trong chương trình “Bericht aus Berlin” rằng trong bối cảnh Mỹ liên tục dùng thuế quan để gây sức ép, rất khó tưởng tượng hiệp định đã đàm phán có thể được Nghị viện châu Âu phê chuẩn như kế hoạch ban đầu.​

Trong nội bộ Đức, những tiếng nói kêu gọi lập trường cứng rắn hơn với Washington đang gia tăng. Chủ tịch đảng Xanh Franziska Brantner cho rằng EU “không thể mãi chấp nhận bị uy hiếp”, đồng thời nêu ý tưởng thúc đẩy thuế số nhắm vào các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ, buộc ông Trump “phải lựa chọn giữa những người bạn công nghệ và Greenland”.​

Ở chiều ngược lại, một số nước thành viên kêu gọi thận trọng, nhấn mạnh tầm quan trọng của thị trường Mỹ đối với xuất khẩu của châu Âu và lo ngại một cuộc chiến thuế quan toàn diện có thể gây hại cho cả hai nền kinh tế. Vai trò của những quốc gia có quan hệ tốt với cả Washington và Brussels, như Italy dưới thời Thủ tướng Giorgia Meloni, được nhắc tới như kênh ngoại giao tiềm năng giúp giảm nhiệt căng thẳng.​

Góc nhìn thêm dành cho bạn đọc Việt

Đối với người Việt sinh sống tại Đức và người Đức gốc Việt, một cuộc xung đột thương mại sâu sắc hơn giữa Mỹ và EU có thể tác động gián tiếp nhưng rõ rệt tới đời sống thường ngày. Nền kinh tế Đức phụ thuộc mạnh vào xuất khẩu, nên nếu hàng hóa Đức bị đánh thuế nặng tại thị trường Mỹ, doanh nghiệp có thể phải cắt giảm sản xuất, thắt chặt chi phí, thậm chí giảm tuyển dụng – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội việc làm và thu nhập của cộng đồng người nhập cư, trong đó có người Việt.​

Các ngành như ô tô, máy móc, hóa chất – nơi nhiều lao động có gốc gác nhập cư đang làm việc – đều nhạy cảm với biến động thương mại quốc tế. Nếu đơn hàng sụt giảm vì thuế quan, các doanh nghiệp có thể cắt giờ làm, ngừng gia hạn hợp đồng thời vụ hoặc trì hoãn tăng lương, khiến những gia đình người Việt thu nhập trung bình và thấp cảm nhận rõ sức ép tài chính.​

Ngoài ra, môi trường kinh doanh bấp bênh cũng ảnh hưởng tới những người Việt làm chủ nhà hàng, tiệm nail, cửa hàng tạp hóa hay dịch vụ nhỏ. Khi kinh tế suy yếu, khách hàng có xu hướng thắt chặt chi tiêu, trong khi chi phí đầu vào – từ tiền thuê mặt bằng đến giá hàng hóa nhập khẩu – có thể biến động mạnh hơn do cuộc chiến thuế quan, buộc các chủ cơ sở kinh doanh phải xoay xở trong biên lợi nhuận ngày càng mỏng.​

Trong bối cảnh đó, theo dõi các diễn biến thương mại giữa Mỹ và EU, vốn nghe qua tưởng như rất “vĩ mô”, lại trở nên sát sườn với tương lai của từng gia đình gốc Việt tại Đức. Việc hiểu sơ bộ cách các quyết định ở Brussels, Berlin hay Washington có thể lan tới đời sống hằng ngày giúp cộng đồng người Việt chủ động hơn trong chuyện việc làm, đầu tư, tiết kiệm và cả lựa chọn chính trị khi có quyền bỏ phiếu.​