Cửa khẩu thông minh Móng Cái mở đường bứt phá thương mại biên giới

Việt Nam – Việc thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp Cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) – Đông Hưng (Trung Quốc) được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt trong tiến trình hiện đại hóa hoạt động xuất nhập khẩu, logistics và thương mại biên giới của tỉnh Quảng Ninh. Đây là một trong những giải pháp then chốt nhằm khai thác hiệu quả hơn vị trí chiến lược của Móng Cái trên tuyến hành lang kinh tế Việt Nam – Trung Quốc. Đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường khu vực.​

Ngày 26/1/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 164 phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp Cửa khẩu quốc tế Móng Cái – Đông Hưng tạo cơ sở pháp lý để Quảng Ninh triển khai đồng bộ các hạng mục hạ tầng, công nghệ và mô hình quản lý hiện đại. Mục tiêu đặt ra là xây dựng Cửa khẩu quốc tế Móng Cái trở thành cửa khẩu kiểu mẫu, ứng dụng sâu rộng công nghệ số trong toàn bộ quy trình kiểm soát xuất nhập cảnh, kiểm tra hàng hóa và quản lý vận hành.​

Theo định hướng, hệ thống cửa khẩu thông minh sẽ tích hợp các nền tảng số cho phép xử lý dữ liệu tập trung, kết nối giữa các lực lượng chức năng của hai bên và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Nhờ đó, quy trình thủ tục được rút gọn, giảm tối đa khâu kiểm tra chồng chéo, từng bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu thời gian thực.​

Khi được vận hành đồng bộ, thời gian thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái dự kiến sẽ giảm mạnh giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí logistics. Việc rút ngắn thời gian chờ đợi tại cửa khẩu không chỉ giảm chi phí lưu kho, lưu bãi và chi phí vận tải mà còn nâng cao độ tin cậy của chuỗi cung ứng. Từ đó tạo lợi thế cạnh tranh quan trọng cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.​

Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng được triển khai trong 2 giai đoạn, kéo dài đến hết ngày 31/12/2030. Giai đoạn 1 bắt đầu từ năm 2026, tập trung vào các hạng mục ưu tiên, vừa triển khai vừa đánh giá, điều chỉnh mô hình. Giai đoạn 2 thực hiện từ năm 2027 đến 2030, mở rộng quy mô, hoàn thiện hệ sinh thái số và các hạng mục hạ tầng đồng bộ.​​

Cùng thời điểm, khu vực cầu Bắc Luân II sẽ được đầu tư xây dựng các hạng mục hạ tầng cốt lõi cho mô hình cửa khẩu thông minh. Trọng tâm là xây dựng luồng chuyên dụng cho hàng hóa, lắp đặt hệ thống trang thiết bị hiện đại để triển khai phương tiện vận tải tự hành không người lái IGV, hướng tới mục tiêu vận hành 24/7, đáp ứng nhu cầu lưu thông hàng hóa ngày càng lớn qua Móng Cái.​

Hệ thống xe tự hành IGV dự kiến sẽ đảm nhiệm việc vận chuyển container và hàng hóa trong khu vực cửa khẩu, qua đó giảm sự phụ thuộc vào phương tiện truyền thống và nhân lực lái xe. Việc ứng dụng phương tiện tự hành không chỉ giúp tối ưu hóa luồng di chuyển, giảm ùn tắc mà còn góp phần nâng cao an toàn, hạn chế tai nạn và giảm phát thải trong khu vực biên giới.​

Một cấu phần quan trọng khác của dự án là xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC) tại khu vực cửa khẩu. Trung tâm này sẽ đóng vai trò “bộ não” quản lý, giám sát toàn bộ hoạt động tại cửa khẩu, từ lưu lượng phương tiện, hàng hóa, người xuất nhập cảnh đến vận hành các hệ thống kỹ thuật, qua đó hỗ trợ cơ quan chức năng ra quyết định nhanh chóng, chính xác.​

Sự kết hợp giữa hạ tầng hiện đại và nền tảng công nghệ số được kỳ vọng sẽ đưa Cửa khẩu quốc tế Móng Cái trở thành hình mẫu về cửa khẩu thông minh trên tuyến biên giới Việt Nam – Trung Quốc. Nếu thí điểm thành công, mô hình này có thể được nhân rộng ra các cửa khẩu khác tạo cú hích cho tiến trình số hóa quản lý biên mậu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội không chỉ của Quảng Ninh mà còn của cả vùng biên giới phía Bắc.