Bí mật não bộ của những người “siêu thọ”

Hoa Kỳ – Tuổi già không phải lúc nào cũng gắn với suy giảm trí nhớ, cơ thể yếu ớt và sự lệ thuộc vào con cháu. Những người trên 80 tuổi nhưng vẫn minh mẫn, khỏe mạnh, ghi nhớ tốt như người trung niên đang buộc giới khoa học phải nhìn lại những gì từng được coi là “quy luật lão hóa”.​

Khái niệm “siêu thọ” nhìn từ não bộ

Khái niệm người siêu thọ được dùng để chỉ những người trên 80 tuổi nhưng khả năng ghi nhớ và tư duy vẫn ngang, thậm chí vượt một bộ phận người 50–60 tuổi. Nhóm nhà khoa học tại Trung tâm Thần kinh học nhận thức và bệnh Alzheimer Mesulam (Đại học Northwestern, Mỹ) đã theo dõi gần 300 người cao tuổi và khám nghiệm não của 77 người hiến tặng để tìm lời giải cho hiện tượng này.​

Kết quả cho thấy não bộ của nhiều người siêu thọ gần như không bị mỏng đi đáng kể ở lớp vỏ ngoài – khu vực đóng vai trò then chốt trong tích hợp thông tin, ra quyết định, xử lý cảm xúc và duy trì động lực. Đặc biệt, vùng thùy trán và thùy thái dương – hai “trung tâm” quan trọng cho trí nhớ theo giai đoạn – giữ được thể tích tốt hơn nhiều so với đa số người cùng độ tuổi.​

Trí nhớ khác biệt chứ không “may mắn”

Một trong những thử nghiệm được sử dụng là bài “nhớ lại từ chậm”, vốn đo khả năng mã hóa, lưu trữ và gọi lại thông tin sau một khoảng thời gian. Ở bài kiểm tra này, nhóm siêu thọ đạt kết quả tương đương nhóm 50–60 tuổi, cho thấy trí nhớ của họ không chỉ “chậm suy giảm” mà còn giữ được hiệu suất cao đáng kinh ngạc.​

Kết quả này đặt ra vấn đề: đây không đơn thuần là “gen tốt” hay sự may mắn, mà là một mô hình lão hóa khác biệt cần được nghiên cứu độc lập với tiến trình suy giảm trí tuệ thông thường. Việc phân biệt rõ người siêu thọ với nhóm cao tuổi khỏe mạnh nói chung giúp các nhà khoa học định hình các chương trình can thiệp nhằm kéo dài “tuổi thọ nhận thức”, chứ không chỉ kéo dài số năm sống.​

Lão hóa não: không chỉ là con dốc đi xuống

Trong các tài liệu y khoa truyền thống, sự giảm thể tích não và mỏng đi của vỏ não thường được coi là đi kèm với tuổi tác. Tuy nhiên, dữ liệu từ nhóm siêu thọ cho thấy tiến trình này có thể bị làm chậm đáng kể ở một số người, đặc biệt tại những vùng liên quan đến trí nhớ, điều hành hành vi và cảm xúc.​

Điều này mở ra một góc nhìn mới: lão hóa não không chỉ là một con dốc đi xuống mà là một phổ rộng, trong đó có những người duy trì được cấu trúc và chức năng não tốt hơn hẳn. Ở cấp độ chính sách y tế, nếu coi “duy trì chất lượng não bộ” là mục tiêu, hệ thống chăm sóc sức khỏe sẽ phải dịch chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang bảo tồn và tối ưu chức năng thần kinh ngay từ tuổi trung niên.​

Hàm ý đối với phòng ngừa sa sút trí tuệ

Nghiên cứu về người siêu thọ mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một nhóm cá nhân “hiếm gặp”. Việc xác định được những đặc điểm não bộ ít bị teo, các vùng chịu trách nhiệm trí nhớ vẫn hoạt động tốt có thể gợi ý những mục tiêu can thiệp để trì hoãn hoặc giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, trong đó có Alzheimer.​

Thay vì chỉ tập trung tìm thuốc chữa cho các bệnh lý đã hình thành, chiến lược y tế tương lai có thể chú trọng hơn vào các chương trình kéo dài “thời gian não khỏe” – tương tự khái niệm kéo dài “tuổi thọ khỏe mạnh” thay vì chỉ là tuổi thọ. Điều này đồng nghĩa với việc xây dựng các mô hình sàng lọc, theo dõi trí nhớ, hỗ trợ nhận thức định kỳ ở người lớn tuổi, chứ không chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng.​

Giá trị xã hội của một thế hệ “siêu thọ”

Sự tồn tại của nhóm người siêu thọ đặt ra những câu hỏi xã hội không kém phần quan trọng so với câu hỏi y học. Một người trên 80 tuổi vẫn sáng suốt, quyết đoán, ghi nhớ tốt có thể tiếp tục tham gia vào lao động trí óc, cố vấn, dẫn dắt cộng đồng hoặc gia đình, kéo dài vai trò xã hội thêm hàng thập kỷ.​

Ở những xã hội già hóa nhanh, thế hệ siêu thọ nếu được hỗ trợ đúng mức sẽ không chỉ là “người phụ thuộc” mà còn là nguồn lực kinh nghiệm, tri thức và sự ổn định. Chính vì vậy, hiểu rõ đặc điểm của họ không chỉ là câu chuyện khoa học thần kinh, mà còn là nền tảng để thiết kế các chính sách tận dụng hiệu quả “vốn con người” ở nhóm tuổi tưởng như đã đi qua thời kỳ đóng góp mạnh mẽ nhất.​