Việt Nam: Biến lá cây dứa bỏ đi thành sợi vải, thu hơn 2 tỷ mỗi tháng

Đông Nam Á – Từ bài toán thiếu nguyên liệu và áp lực chuyển đổi xanh trong ngành dệt may, Công ty Vietfiber đã xây dựng dây chuyền biến lá dứa – phế phẩm sau thu hoạch – thành xơ bông hóa có thể kéo sợi như cotton, tạo doanh thu hơn 2 tỷ đồng mỗi tháng và góp phần giảm phát thải cho chuỗi cung ứng. Sáng kiến này giúp doanh nghiệp tiết kiệm hàng trăm nghìn m3 nước mỗi năm do quy trình tách xơ hoàn toàn cơ học, không sử dụng nước và giảm mạnh hóa chất so với phương pháp truyền thống.​

Trong bối cảnh Việt Nam mỗi năm phải nhập khẩu hơn một triệu tấn bông cùng lượng lớn sợi, vải, phụ liệu, mô hình tận dụng lá dứa được xem là hướng đi nhằm giảm phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu và tạo nguồn cung “xanh” trong nước. Từ kinh nghiệm nhiều năm làm nghiên cứu dệt may, bà Trần Thị Mỹ Hải – Chủ tịch HĐQT Vietfiber – đã quyết định khởi nghiệp năm 2023, rong ruổi nhiều vùng trồng để thử nghiệm các loại phế phẩm nông nghiệp trước khi tìm được lời giải với lá dứa.​

Tại nhà máy đặt gần vùng trồng ở Đồng Tháp, lá dứa sau khi thu gom được làm sạch, loại bỏ phần hư hỏng rồi đưa vào dây chuyền cắt và phân tách xơ, cho ra xơ dứa thô trước khi tiếp tục xử lý lần hai để thu xơ bông hóa mềm mại. Công nghệ này đã được đăng ký bảo hộ với Cục Sở hữu trí tuệ và cho phép Vietfiber tạo ra loại xơ có thể dệt thuần hoặc pha với cotton, tơ tằm… để sản xuất áo dài, tất và nhiều sản phẩm may mặc khác.​

Với tỷ lệ khoảng 70 kg lá dứa cho 1 kg xơ thô và gần 800 gram xơ bông hóa, dây chuyền hiện thiết kế công suất 30 tấn mỗi tháng, song doanh nghiệp mới khai thác khoảng 20% do “tắc” khâu đầu vào. Thu hoạch, gom và sơ chế lá vẫn chủ yếu thủ công, cần rất nhiều lao động, khiến việc mở rộng liên kết vùng trồng chưa theo kịp nhu cầu thị trường dù đơn hàng trong và ngoài nước cho sợi dứa – cotton pha có thể vượt xa năng lực sản xuất hiện tại.​

Điểm đáng chú ý là mô hình gần như không tạo rác thải: bã sau tách xơ được tận dụng làm phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc chiết xuất làm màu thực phẩm, giúp giảm chi phí xử lý chất thải và gia tăng giá trị cho chuỗi nông nghiệp địa phương. Vietfiber hiện tạo việc làm trực tiếp cho khoảng 1.650 lao động nữ, đào tạo kỹ năng vận hành máy và kiểm soát chất lượng xơ, qua đó mở thêm sinh kế cho nông dân trong vùng trồng dứa.​

Theo các chuyên gia và hiệp hội ngành bông sợi, việc chuyển sang sử dụng nguyên liệu hữu cơ, tận dụng phế phẩm nông nghiệp như lá dứa, chuối, tre là xu hướng không thể đảo ngược khi các thị trường Mỹ, EU siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, hóa chất và truy xuất nguồn gốc. Câu chuyện Vietfiber được xem là một ví dụ cho thấy nếu có thêm các hợp đồng bao tiêu dài hạn và nguồn vốn để đầu tư tự động hóa khâu xử lý nguyên liệu, Việt Nam có thể xây dựng chuỗi cung ứng sợi tự nhiên bền vững, nâng vị thế từ gia công lên cung cấp giải pháp vật liệu xanh cho ngành dệt may toàn cầu.