Làn sóng phản đối Mỹ sau chiến dịch bắt Tổng thống Maduro​

World – Chiến dịch đột kích của Mỹ tại Venezuela, bắt Tổng thống Nicolas Maduro và áp giải sang New York, đang tạo ra làn sóng chỉ trích dữ dội từ Liên Hợp Quốc đến nhiều thủ đô trên thế giới, đồng thời làm dấy lên câu hỏi nghiêm trọng về giới hạn của sức mạnh quân sự trong trật tự quốc tế hiện nay. ​

Lo ngại về “tiền lệ nguy hiểm” trong quan hệ quốc tế
Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cảnh báo chiến dịch đột kích bắt Tổng thống Maduro đã tạo ra một “tiền lệ nguy hiểm”, bày tỏ quan ngại sâu sắc khi luật pháp quốc tế, trong đó có Hiến chương Liên Hợp Quốc, không còn được tôn trọng đầy đủ. Phản ứng này cho thấy cơ quan đa phương lớn nhất thế giới nhìn nhận sự việc không chỉ như tranh chấp giữa Mỹ và Venezuela, mà là cú va chạm trực tiếp với những nguyên tắc nền tảng vốn được dùng để điều chỉnh hành vi các quốc gia.​

Việc Hội đồng Bảo an dự kiến họp khẩn theo yêu cầu của Venezuela càng làm rõ mức độ nghiêm trọng của vụ việc, bởi đây là diễn đàn hiếm hoi có thẩm quyền xem xét tính hợp pháp của những hành động sử dụng vũ lực xuyên biên giới. Cuộc họp này, dù khó dẫn tới đồng thuận mạnh mẽ do khác biệt lợi ích giữa các cường quốc, vẫn sẽ là nơi phơi bày công khai những rạn nứt trong nhận thức về giới hạn của sức mạnh quân sự Mỹ.​

Mỹ Latinh phản ứng như trước một vết thương lịch sử bị khơi lại
Từ Cuba, Brazil đến Mexico, nhiều lãnh đạo khu vực đã dùng những ngôn từ mạnh hiếm thấy để mô tả hành động của Mỹ, coi đây là “tội ác”, là việc “vượt qua ranh giới không thể chấp nhận” và gợi nhớ “những thời khắc đen tối nhất” trong lịch sử can thiệp của Washington tại Mỹ Latinh. Những phản ứng này không chỉ nói lên lập trường chính trị hiện tại, mà còn phản chiếu ký ức tập thể về hàng loạt cuộc can thiệp, đảo chính và chiến dịch quân sự trong hơn một thế kỷ qua.​

Ở góc độ tâm lý chiến lược, việc một tổng thống đương nhiệm bị bắt bằng chiến dịch quân sự nước ngoài ngay trên lãnh thổ của mình được xem là biểu tượng tối đa của sự vi phạm chủ quyền. Điều này khiến các nước trong khu vực lo ngại: nếu hành động này được “bình thường hóa” dưới danh nghĩa chống tội phạm hay bảo vệ dân chủ, bất cứ chính quyền nào đi ngược lợi ích Washington đều có thể trở thành mục tiêu trong tương lai.​

Chia rẽ sâu sắc giữa phản đối và ủng hộ
Trong khi Trung Quốc lên án “hành vi bá quyền” và kêu gọi Mỹ tôn trọng chủ quyền, an ninh các nước khác, một số đồng minh thân cận của Washington tại châu Âu và Nam Mỹ lại công khai ủng hộ chiến dịch. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chỉ trích ông Maduro “làm suy yếu phẩm giá” người dân Venezuela, còn lãnh đạo Argentina Javier Milei ca ngợi chiến dịch bằng những khẩu hiệu ca tụng “tự do”.​

Sự phân cực này cho thấy cùng một hành động có thể được diễn giải hoàn toàn đối lập tùy theo ưu tiên chính trị: với một bên, đó là vi phạm trắng trợn chủ quyền; với bên kia, là “bước đi cần thiết” để phá vỡ bế tắc chính trị tại Venezuela. Về lâu dài, cách diễn giải đối lập như vậy làm xói mòn khả năng xây dựng các chuẩn mực chung về sử dụng vũ lực, bởi mỗi bên đều có xu hướng linh hoạt hóa luật pháp theo lợi ích của mình.​

Chiến dịch quân sự và câu hỏi về giới hạn sức mạnh
Chiến dịch mang tên “Quyết tâm Tuyệt đối” huy động khoảng 150 máy bay từ 20 căn cứ để không kích các mục tiêu ở Venezuela, tạo hành lang an toàn cho trực thăng chở đặc nhiệm tiếp cận vị trí Tổng thống Maduro tại Caracas. Các đơn vị đặc nhiệm Mỹ phải đối mặt với sự kháng cự của đội bảo vệ tổng thống trước khi khống chế vợ chồng ông và rời khỏi Venezuela trong vòng hơn hai giờ, khép lại một chiến dịch được tổ chức như một đòn đánh chớp nhoáng nhằm vào trung tâm quyền lực.​

Về mặt tác chiến, đây là minh chứng cho khả năng triển khai sức mạnh quân sự vượt trội của Mỹ, song chính hiệu quả đó lại làm dấy lên lo ngại: nếu một chiến dịch bắt nguyên thủ một quốc gia có thể được thực hiện nhanh gọn như vậy, đâu là cơ chế ràng buộc để ngăn các hành động tương tự trong tương lai. Khi yếu tố luật pháp và đồng thuận quốc tế bị đặt sau quyết tâm chính trị, cán cân giữa sức mạnh và chuẩn mực có nguy cơ lệch hẳn về phía bên nắm ưu thế quân sự.​

Hệ lụy đối với trật tự quốc tế và luật pháp
Vợ chồng ông Maduro bị đưa tới New York, đối mặt với cáo buộc liên quan vũ khí, ma túy tại tòa án liên bang Mỹ, cho thấy Washington đang áp dụng mô hình hình sự hóa quan hệ với một nguyên thủ đương nhiệm, thay vì chỉ dùng các biện pháp ngoại giao hay trừng phạt kinh tế. Cách tiếp cận này đặt ra một câu hỏi gai góc: khi một quốc gia có thể đơn phương bắt lãnh đạo nước khác đưa ra tòa của mình, liệu khái niệm bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia còn giữ được ý nghĩa thực chất.​

​Trong bối cảnh đó, vụ bắt Tổng thống Maduro không chỉ là câu chuyện của riêng Venezuela hay Mỹ Latinh, mà là dấu mốc mới trong cuộc tranh luận toàn cầu về việc trật tự quốc tế sẽ được dẫn dắt bằng luật pháp, bằng sức mạnh, hay bằng sự pha trộn khó kiểm soát giữa cả hai