Cảnh giác gia tăng với khai thác tiền số tại Đông Nam Á

Châu Á – Các quốc gia Đông Nam Á đang bước vào giai đoạn xem xét lại toàn diện cách tiếp cận đối với hoạt động khai thác tiền mã hóa, khi những kỳ vọng về lợi ích kinh tế từ nguồn điện giá rẻ không thành hiện thực, trong khi chi phí năng lượng, thiệt hại cho lưới điện và rủi ro an ninh mạng ngày càng tăng.

Malaysia là ví dụ điển hình nhất. Chỉ trong giai đoạn 2020 đến tháng 8/2025, tập đoàn điện lực quốc gia Tenaga Nasional đã thất thoát hơn 1 tỷ USD do các cơ sở khai thác tiền số ăn cắp điện. Con số này được giới chuyên gia đánh giá mới chỉ phản ánh phần nổi của tảng băng, bởi nhiều điểm khai thác trái phép chưa được phát hiện, còn hệ thống máy biến áp và dây dẫn bị quá tải gây hư hỏng lâu dài.

Việc khai thác bitcoin, vốn dựa trên những dàn máy tính sử dụng lượng điện khổng lồ để xử lý thuật toán, trước đây từng được nhiều nước trong khu vực xem như cơ hội thu hút đầu tư. Khi Trung Quốc cấm khai thác năm 2021, Lào, Campuchia hay Malaysia đón dòng công ty khai thác dịch chuyển sang, kỳ vọng tận dụng nguồn điện rẻ hoặc dư thừa để tạo nguồn thu mới.

Tuy nhiên, sau vài năm, thực tế lại hoàn toàn trái ngược. Lào – quốc gia giàu thủy điện – đã thông báo chấm dứt chương trình khai thác tiền số từ đầu năm 2026, sau khi nhận thấy hầu như không có lợi ích lan tỏa nào cho nền kinh tế. Những dàn máy đào tiêu thụ điện lớn vào mùa khô khiến nước này phải cắt giảm điện cho các ngành sản xuất và dân sinh.

Tại Thái Lan, lực lượng chức năng liên tiếp triệt phá các điểm khai thác lậu ẩn trong nhà bỏ hoang, đánh cắp hàng trăm nghìn USD tiền điện. Malaysia thì thành lập ủy ban liên ngành nhằm xử lý tình trạng trộm điện cho khai thác tiền số vốn đang tăng nhanh trở lại sau sự kiện giảm nửa phần thưởng (halving) bitcoin năm 2024 – yếu tố khiến hoạt động đào chỉ còn lợi nhuận nếu điện cực rẻ hoặc bị đánh cắp.

Không chỉ thiệt hại kinh tế, bài toán môi trường cũng trở thành lý do quan trọng khiến các chính phủ phải siết chặt quản lý. Tại Malaysia, hơn 80% điện vẫn đến từ than đá và khí tự nhiên, khiến mỗi kWh điện bị sử dụng cho khai thác bitcoin đồng nghĩa với lượng khí thải tăng thêm. Khu vực Đông Nam Á, theo cơ quan năng lượng quốc tế IEA, vẫn phụ thuộc khoảng 75% vào nhiên liệu hóa thạch.

Song song đó, hoạt động khai thác bất hợp pháp còn bị cáo buộc liên quan tới mạng lưới lừa đảo trực tuyến phức tạp trong khu vực Mekong. Các tổ chức tội phạm sử dụng tiền số và hệ thống máy đào để rửa tiền và che giấu dòng tiền phi pháp. Nhiều báo cáo cho thấy quy mô lợi nhuận của ngành lừa đảo mạng trong khu vực thậm chí tương đương gần một nửa tổng GDP của Lào, Campuchia và Myanmar cộng lại.

Mỹ và nhiều quốc gia phương Tây liên tục mở rộng các chiến dịch trấn áp tội phạm sử dụng tiền mã hóa tại Đông Nam Á, bao gồm cả việc đóng băng tài sản số trị giá hàng tỷ USD và áp đặt lệnh trừng phạt vào các tập đoàn bị cáo buộc vận hành “nhà máy scam”.

Sự kết hợp giữa thất thoát điện năng, rủi ro môi trường, thiếu đóng góp kinh tế và liên hệ với tội phạm xuyên quốc gia đang khiến nhiều nước ASEAN chuyển dịch sang tư duy quản lý mới: coi điện năng là tài nguyên chiến lược và hạn chế các hình thức tiêu thụ lớn nhưng không mang lại giá trị lâu dài.

Ngay cả những quốc gia từng cởi mở với tiền mã hóa như Lào hay Malaysia cũng đã tỏ rõ lập trường thận trọng, cho thấy Đông Nam Á đang bước vào kỷ nguyên siết chặt hoạt động khai thác tiền số, hướng đến ưu tiên ổn định năng lượng và an ninh kinh tế thay vì chạy theo “cơn sốt” tiền điện tử như những năm trước.